αρχική σελίδα βιβλιοθήκη ΤΣΟΥΓΚΡΙΑΣ, Ένας μικρός παράδεισος στ' ανοιχτά της Σκιάθου
ΤΣΟΥΓΚΡΙΑΣ, Ένας μικρός παράδεισος στ' ανοιχτά της Σκιάθου Εκτύπωση E-mail
βιβλιοθήκη - βιβλιοθήκη
Συντάχθηκε απο τον/την Από τον Νίκο Παπακωνσταντίνου, τον Γιάννη Ζήκο και την Περιβαλλοντική Ομάδα του Γυμνασίου Σκιάθου   
Τρίτη, 01 Δεκεμβρίου 2009 10:19
    

Περιβαλλοντική Ομάδα του Γυμνασίου Σκιάθου

Τ Σ Ο Υ Γ Κ Ρ Ι Α Σ

Ένας μικρός παράδεισος στ' ανοιχτά της Σκιάθου

Η μικρή μας έρευνα

      Η Περιβαλλοντική Ομάδα του Γυμνασίου Σκιάθου στο πλαίσιο των ετήσιων δραστηριοτήτων της, αποφάσισε στη διάρκεια του σχολικού έτους 2008-2009 να ασχοληθεί συστηματικά με  τη μελέτη και την ανάδειξη ενός μικρού τόπου, που όλοι μας, ντόπιοι και ξένοι, αντικρίζουμε καθημερινά όταν ερχόμαστε προς το νησί της Σκιάθου ή όταν απολαμβάνουμε μια βόλτα στην παραλία της. Ενός τόπου τόσο κοντινού αλλά και τόσο άγνωστου σε πολλούς από τους σημερινούς κατοίκους ή επισκέπτες του νησιού μας. Πρόκειται για το νησάκι του Τσουγκριά, ή μεγάλου Τσουγκριά, όπως λέγεται από τους Σκιαθίτες, για να το διακρίνουν από τον μικρό Τσουγκριά ή Τσουγκριάκι, μια νησίδα πολύ κοντινή, αλλά ολότελα διαφορετική από την πρώτη.

   Σε ορισμένους από τους επισκέπτες του νησιού μας το όνομα του Τσουγκριά ανακαλεί νοσταλγικές μνήμες από τις σελίδες του κορυφαίου των νεοελληνικών μας γραμμάτων, του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη. Οι τόσο συγκινητικές και τόσο ανθρώπινες ιστορίες του φτωχού βαρκάρη, που με μια βαρκούλα έρμαιο στις ορέξεις των κυμάτων διακινδυνεύει τη ζωή του, για να βγάλει τον άρτο τον επιούσιο, στο διήγημα «Υπηρέτρα», ή της ηλικιωμένης Σκιαθίτισσας που μεταμφιέζεται σε άντρα για ν’ αναλάβει τη θέση του φύλακα στα πλοία που περνάνε από καραντίνα στο διήγημα «Βαρδιάνος στα σπόρκα», έχουν φόντο τους αυτό ακριβώς το μικρό νησάκι και τις δραστηριότητες που αναπτύχθηκαν σ’ αυτό στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα.

thumb_tsougrias10

     Αυτή ακριβώς η μελέτη του φυσικού  περιβάλλοντος του Τσουγκριά στάθηκε το έναυσμα της φετινής μας εργασίας. Η Ομάδα μας επισκέφτηκε τον Τσουγκριά, περπάτησε  στα μονοπάτια του, φωτογράφησε όλες τις φυσικές ομορφιές του, χάρηκε τη φύση και διδάχτηκε πολλά από αυτή. Ταυτόχρονα, χωριστήκαμε σε ομάδες μελέτης και ασχοληθήκαμε με διάφορες επιμέρους δραστηριότητες σχετικές με το νησάκι. Οι πιο σημαντικές από αυτές έχουν σχέση με την  ανάδειξη των ιστορικών του μνημείων και γενικότερα της ανθρώπινης δραστηριότητας σ’ αυτό στη διάρκεια του παρελθόντος. Γιατί το μικρό αυτό κομμάτι της στεριάς που φαντάζει με πλοίο καταπράσινο  μέσα στον καταγάλανο αιγαιοπελαγίτικο ορίζοντα, αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της Σκιαθίτικης ζωής και παράδοσης στο διάβα των αιώνων. Μάρτυρας αδιάψευστος τα ιστορικά μνημεία του, τα ίχνη που άφησαν οι άνθρωποι στο κατά καιρούς πέρασμά τους από εκεί, ανάλογα με τις συνθήκες ζωής και τις ανάγκες τους. 

    Τα μέλη της Περιβαλλοντικής μας ομάδας ερεύνησαν, στο βαθμό που μπόρεσαν, όλες αυτές τις πλευρές του θέματος, άνοιξαν σχετικά βιβλία και συγκέντρωσαν ζωντανές μαρτυρίες ηλικιωμένων κατοίκων της Σκιάθου, που οι θύμησές τους από κείνη την εποχή - την τόσο κοντινή μα και …τόσο μακρινή για τα σημερινά παιδιά της Σκιάθου- είναι πολύτιμη ζωντανή πηγή γνώσης ενός αξιόλογου παρελθόντος. Ενός παρελθόντος που ποτέ δεν πρόκειται να χαθεί, εφόσον γίνεται κοινό κτήμα, κοινή παρακαταθήκη για τη γενιά του σήμερα και του αύριο. Μέσα από την ενασχόλησή μας με το θέμα αυτής της έρευνας βγήκαμε όλοι μας πολύ πιο έμπειροι, πολύ πιο ωφελημένοι. Συνειδητοποιήσαμε την αναντικατάστατη αξία της ζωντανής γνώσης που κατακτάται από την επαφή με την ίδια τη φύση, νιώσαμε την αξία της  κοινής ομαδικής προσπάθειας, που δίνει και το ουσιαστικότερο αποτέλεσμα, αφού η γνώση γίνεται  βίωμα ανεξίτηλο στη συνείδηση του ανθρώπου.

     Ερευνώντας τον Τσουγκριά, τη χλωρίδα, την πανίδα και την ιστορική του παράδοση, όλα τα μέλη της Περιβαλλοντικής Ομάδας του Γυμνασίου Σκιάθου καταλήξαμε σε χρήσιμα συμπεράσματα, που νομίζουμε ότι έχουν αξία για όλους μας, μικρούς και μεγάλους. Μάθαμε να εκτιμούμε και να σεβόμαστε το περιβάλλον και την παράδοση κάθε τόπου, μικρού και μεγάλου, όπου κι αν αυτός βρίσκεται. Καταλάβαμε τη σημασία που έχει η διαφύλαξη της φύσης και της ζωής από κάθε απερίσκεπτη επέμβαση του ανθρώπου, από κάθε αλόγιστη καταστροφή. Ελπίζουμε ότι τα πορίσματα αυτής της έρευνας, που σήμερα κρατάτε στα χέρια σας, θα συμβάλλουν, πριν απ’ οτιδήποτε άλλο, στη διάσωση αυτού του μικρού θαύματος της φύσης και της ιστορίας, που συντροφεύει  για πάντα την αγαπημένη μας Σκιάθο στο ταξίδι της στο χρόνο. Γιατί μόνο έτσι μπορούμε να μιλάμε για το μέλλον της ζωής μας, της πατρίδας μας κι ολόκληρου του πλανήτη, του οποίου είμαστε αναπόσπαστα μέλη μαζί με κάθε είδους ζωντανό ή ανόργανο κομμάτι του. Σας ευχαριστούμε προκαταβολικά για το ενδιαφέρον με το οποίο προσεγγίζετε την προσπάθειά μας.

 

 

Τσουγκριάς


«Αυτός ο κόσμος ο μικρός ο μέγας…»

Οδυσσέας Ελύτης

Ο τόπος, η φύση και η ιστορία του


    Ένας μικρός νησιωτικός παράδεισος απλώνεται στ’ ανοιχτά της Σκιάθου. Ένα νησάκι άγνωστο, ίσως, σε πολλούς ανθρώπους, γεμάτο, όμως, από σπάνια φυσική ομορφιά, μοναδική χλωρίδα και πανίδα, αλλά και μια ιστορική παράδοση αιώνων, όπως μαρτυρούν τα σπουδαία μνημεία που άφησε επάνω του ο χρόνος.

Ανήκει στα διοικητικά όρια του Δήμου Σκιάθου και το συνολικό εμβαδόν του φτάνει, σύμφωνα με τις επίσημες μετρήσεις, τα 407.977,21 τετραγωνικά μέτρα.. Βρίσκεται στα νότια του νησιού της Σκιάθου, απέναντι από το λιμάνι της, σε απόσταση περίπου τριών (3) ναυτικών μιλίων. Βόρεια του Τσουγκριά βρίσκεται το νησάκι του Μαραγκού. Στα δυτικά του ο μικρός  Τσουγκριάς. Στα νότια και στα ανατολικά του απλώνεται το Αιγαίο πέλαγος πέρα μακριά ως την Εύβοια και τη Σκόπελο, όσο φτάνει το βλέμμα του παρατηρητή. 

Στη νοτιοδυτική ακτή του Τσουγκριά βρίσκεται η παραλία «Λαλαριάς». «Λαλάρια» ονομάζουν οι Σκιαθίτες τα μικρά λευκά βότσαλα της παραλίας, σαν κι αυτά που καλύπτουν τη νοτιοδυτική πλευρά του Τσουγκριά, μπροστά από τον περίφημο υγροβιότοπό του. Σ' αυτή την παραλία βρίσκεται ο σπουδαιότερος υγροβιότοπος του νησιού.

 

tsougrias2Η βορειοδυτική ακτή του νησιού ονομάζεται παραλία του Αγίου Φλώρου και παίρνει το όνομά της από το ομώνυμο ξωκλήσι που υψώνεται σ’ έναν βράχο, στη μια της άκρη. Ουσιαστικά, ο Άγιος Φλώρος χωρίζει τη βορειοδυτική από τη νοτιοδυτική ακτή.

 

 

Στο βορινό μέρος του νησιού, που αντικρίζει τη Σκιάθο, η παραλία ονομάζεται «Κεφαλάκια». Σ’ αυτήν οδηγεί μονοπάτι το  οποίο, όμως, σήμερα είναι αρκετά δύσβατο και σχεδόν αδιάβατο στο τελευταίο μέρος του πριν από την έξοδο στην ακτή. Στο μέρος αυτό του νησιού υπάρχει ένας δεύτερος υγροβιότοπος, μικρότερος από τον πρώτο.

 

Η ανατολική παραλία ονομάζεται «Άλιαστα», προφανώς επειδή αντικρίζει την ανατολή του ήλιου. Η νότια παραλία αποτελείται από δυο ακτές με βότσαλα. Η πρώτη φέρει το όνομα «Ασκηταριό», καθώς εκεί, στο 19ο αιώνα, μόναζαν καλόγεροι που ανήκαν στο μοναστήρι της Ευαγγελίστριας. Η δεύτερη νότια ακτή ονομάζεται «Αμυγδαλιά». Σήμερα η πρόσβαση από τη στεριά προς την ανατολική  και τη νότια παραλία είναι πολύ δύσκολη έως ακατόρθωτη, γιατί τα μονοπάτια έχουν κλείσει από τη βλάστηση, που έχει θεριέψει, μετά την εγκατάλειψη των αγροτικών καλλιεργειών στο νησί. Ωστόσο, το καλοκαίρι θα συναντήσει κανείς πολλά ιστιοφόρα πλοία που μεταφέρουν τουρίστες από τη Σκιάθο, αλλά και ολόκληρο τον κόσμο και προς αυτές τις δύσβατες παραλίες του Τσουγκριά, που μοιάζουν με απάτητα απομεινάρια των κήπων της Εδέμ, ακόμα και τώρα, στον 21ο αιώνα της ραγδαίας τουριστικής ανάπτυξης.

tsougrias4

Όλες ανεξαίρετα οι παραλίες του Τσουγκριά είναι ακτές θαυμάσιες, ιδανικές για κολύμπι και για ψάρεμα, και ελκύουν την προσοχή των επισκεπτών. Πιο πολυσύχναστες, όμως, επειδή έχουν πρόσβαση με «τακτική» σχεδόν θαλάσσια συγκοινωνία από το λιμάνι της Σκιάθου, κάθε καλοκαίρι, είναι οι δυτικές παραλίες, δεξιά και αριστερά του βράχου του Αγίου Φλώρου. Οι δυτικές ακτές επικοινωνούν μεταξύ τους με ομαλό μονοπάτι που διασχίζει το δάσος και βρίσκεται σε καλή κατάσταση.


Κάθε καλοκαίρι οι επισκέπτες της Σκιάθου έχουν τη δυνατότητα να φτάσουν στον Τσουγκριά με καΐκια -τα οποία ξεκινούν από το παλιό λιμάνι και φτάνουν στις εντυπωσιακές γαλαζοπράσινες ακτές του μικρού αυτού νησιού- για να απολαύσουν το θαλασσινό τους μπάνιο σ’ έναν ανεπανάληπτο τόπο γαλήνης και ψυχικής ανανέωσης.

 

Μια «θάλασσα» πυκνής βλάστησης κάθε είδους κυριαρχεί παντού, όπου κι αν στρέψει το βλέμμα του ο επισκέπτης. Μεγάλες εκτάσεις καλύπτονται από τα βαθυπράσινα επιβλητικά πεύκα που αναδύουν το μεθυστικό άρωμα του ρετσινιού τους. Όπως λένε οι ειδικοί, έχουμε το είδος εκείνο που ονομάζεται «χαλέπιος πεύκη» και το οποίο αποτελεί χαρακτηριστικό γνώρισμα της χλωρίδας των Βορείων Σποράδων. Όμως, εκτός από το πευκοδάσος που έχει εξαπλωθεί και πυκνώσει στις μέρες μας, παντού στον Τσουγκριά συναντάμε κι εκτάσεις φυτεμένες από τους παλιούς κατοίκους της Σκιάθου με το πιο ευλογημένο παραγωγικό δέντρο της ελληνικής γης, το δώρο των θεών στους ανθρώπους: την ελιά.  Σε καιρούς περασμένους, αλλά όχι και τόσο μακρινούς από μας, ο Τσουγκριάς, το μικρό αδερφάκι της Σκιάθου, ήταν ένας σημαντικός ελαιώνας και συνάμα τόπος επεξεργασίας του ελαιόκαρπου και παραγωγής ελαιόλαδου. άριστης ποιότητας. Ήταν η εποχή που η  σκιαθίτικη παραδοσιακή αγροτική κοινωνία ζούσε από την ελαιοκαλλιέργεια και βάσιζε την επιβίωσή της στο ελαιόλαδο
tsougrias5

Τη βλάστηση του μικρού αυτού νησιού μας τη συμπληρώνουν, βέβαια, εκατοντάδες είδη υδρόβιων φυτών και θάμνων που περιστοιχίζουν τον υγροβιότοπο της νοτιοδυτικής του όχθης. Ταυτόχρονα, χιλιάδες βότανα, άγρια φυτά και λουλούδια των αγρών φυτρώνουν σ’ όλη την έκταση του Τσουγκριά, δίνοντας στον επισκέπτη του –κατά τη διάρκεια όλων των εποχών, κυρίως όμως την άνοιξη και το φθινόπωρο- την αίσθηση ενός ανεπανάληπτου έργου της μάνας φύσης, ενός μοναδικού πίνακα άκρας τελειότητας .


 

όποιος γνωρίσει τον Τσουγκριά, όποιος περπατήσει τα μονοπάτια του, όποιος αισθανθεί έστω και για μια φορά τη μαγευτική αύρα των αρωμάτων της φύσης να κυριεύει την ύπαρξή του, όποιος αντικρίσει το απάτητο ακόμη φθινοπωρινό χαλί που στρώνουν ολόγυρα τα ίτσια, τ’ αγριοβότανα, τα βούρλα και το θυμάρι, θα καταλήξει αμέσως στο ίδιο συμπέρασμα με τα παιδιά της Περιβαλλοντικής Ομάδας του Γυμνασίου μας: Τούτο το νησάκι αξίζει όλη την αγάπη και το θαυμασμό μας, και πρέπει να αποτελεί διαρκώς αντικείμενο της φροντίδας και  της προστασίας μας.

 

Οι ειδικοί επιστήμονες, σε σχετικές μελέτες τους για τη Σκιάθο και τα νησάκια που την περιβάλλουν, θεωρούν τους υδροβιότοπους του Τσουγκριά ως τόπους εξαιρετικής σημασίας για την ορνιθοπανίδα της πατρίδας μας σαν μέρος «…όπου η βλάστηση είναι αδιατάρακτη και δεν έχει γίνει καμιά επέμβαση που να αλλοιώνει την υδρολογική τους λειτουργία. Οι υγρότοποι αυτοί αποτελούν άριστα ενδιαιτήματα διατροφής και αναπαραγωγής των υδρόβιων και παρυδάτιων πτηνών». (E.P. Tsachalidis, P.Karanicola, D. Zografou: “Habitats and ornithofauna on the island of Skiathos”.)

Όπως και στις λίμνες της Σκιάθου, έτσι και στον Τσουγκριά συναντούμε πολλά είδη αποδημητικών και μάλιστα σπάνιων πουλιών. Το νησάκι του Τσουγκριά είναι ένας σταθμός στα ταξίδια τους από τη Βόρεια Ευρώπη προς την Αφρική και αντίστροφα. Συναντάμε εδώ, κυρίως τις βαλτόπαπιες και τους θαλασσοκόρακες. Ταυτόχρονα, συναντάμε σε κάθε εποχή του χρόνου πολύ γνωστά είδη της ορνιθοπανίδας μας, όπως κοτσύφια, σπίνους, φλώρους και καρδερίνες. Ολόγυρα στο νησί οι φωνές των γλάρων, αυτών των ασύγκριτων ψαράδων, γεμίζουν τους καταγάλανους αιγαιοπελαγίτικους ουρανούς. Στην ανοιχτή θάλασσα γύρω από το νησάκι, συχνά ο ταξιδευτής θα αντικρίσει κοπάδια πανέμορφων παιχνιδιάρικων δελφινιών, που εντυπωσιάζουν με τους σχηματισμούς και τις αμίμητες κινήσεις τους.

Αλλά, ταυτόχρονα, στον τόπο αυτό, όπως και σε όλα τα νησάκια του βορειοσποραδίτικου συμπλέγματος, δεν είναι σπάνιες οι φορές που οι ψαράδες και οι ταξιδιώτες ανταμώνουν με το προστατευόμενο είδος της μεσογειακής φώκιας(monachus-monachus). Η περιοχή του Τσουγκριά εντάσσεται σήμερα στις ειδικές διατάξεις προστασίας της φύσης που διέπουν το θαλάσσιο πάρκο των βορείων Σποράδων.

 

tsougrias6 H παραγωγική δραστηριότητα των κατοίκων της Σκιάθου πάνω στο νησί του Τσουγκριά παρουσίαζε πολλές και ποικίλες πλευρές: κτηνοτροφία και γεωργία. Επίκεντρό της, όμως, στάθηκε πάντοτε η ελαιοκαλλιέργεια  και η παραγωγή του ελαιόλαδου και  άλλων συναφών προϊόντων με σημείο αναφοράς το ελαιοτριβείο του νησιού, ένα αληθινό μνημείο της παραγωγικής ιστορίας του τόπου μας, που δυστυχώς σήμερα έχει μεταβληθεί σε ερείπιο.


Το μέλος της Περιβαλλοντικής Ομάδας του Γυμνασίου μας, Ευαγγελία Τσιμπλή, μαθήτρια της Γ΄ Γυμνασίου, συνομίλησε με τους ηλικιωμένους πια κατοίκους της Σκιάθου, τον κ. Παναγιώτη Αρμαμέντο και τη σύζυγό του, την κυρία Χαδούλα σχετικά με το ιδιοκτησιακό καθεστώς που επικρατεί σήμερα στον Τσουγκριά και την παραγωγική δραστηριότητα που αναπτύχθηκε στο νησί σε περασμένους καιρούς. Από τη συνέντευξη αυτή πληροφορηθήκαμε τα εξής:

Α) Σε ποιον ανήκε παλιά ο Τσουγκριάς και σε ποιον ανήκει σήμερα;

-Πρώτα ανήκε στον εφοπλιστή Επιφανειάδη και στον γιατρό Πανώρα, ο οποίος, όμως, αργότερα πούλησε το μερίδιό του στην εταιρία “FIX”. Έτσι σήμερα ο Τσουγκριάς ανήκει στο «Ίδρυμα Επιφανειάδη» και στην εταιρία «FIX».

Β) Έμεναν μόνιμα εκεί οι κάτοικοι της Σκιάθου; Που διέμεναν και με ποια επαγγέλματα ασχολούνταν;

-Μόνιμα διέμεναν στον Τσουγκριά οι εργάτες του Επιφανειάδη και ένας βοσκός-φύλακας, ο οποίος είχε κοπάδι από πρόβατα και γίδια. Δούλευαν στους ελαιώνες και στο ελαιοτριβείο. Οι άντρες τίναζαν τις ελιές από τα κλαδιά των δέντρων και οι γυναίκες τις μάζευαν. Όταν έβρεχε και δεν μπορούσαν να δουλέψουν έξω έβγαζαν το λάδι στο ελαιοτριβείο. Τις καθημερινές έμεναν στον Τσουγκριά, ενώ τα Σαββατοκύριακα έρχονταν στη Σκιάθο. Υπήρχαν κοντά στο ελαιοτριβείο 6 σπιτάκια διώροφα, «κολλημένα»το ένα δίπλα στο άλλο και οι εργάτες διέμεναν σ’ αυτά. Είχαν τζάκι, κουκέτες για να κοιμούνται, σοφράδες (δηλαδή μικρά τραπεζάκια) με σκαμνάκια για να τρώνε. Ουσιαστικά, παρέχονταν στους εργάτες τα απολύτως αναγκαία. Σ’ αυτά τα σπιτάκια συγκατοικούσαν από δύο έως τέσσερα άτομα. Ακόμη, υπήρχαν δυο ξεχωριστά σπιτάκια. Στο ένα διέμενε ο εφοπλιστής Επιφανειάδης, όταν ερχόταν στον Τσουγκριά και στο άλλο ο βοσκός. Για την ανάγκη της ύδρευσης όλων αυτών των ανθρώπων και των κατοικιών τους υπήρχε ένα πηγάδι, απ’ όπου έβγαζαν με τρόμπα το νερό. Στα 1960, περίπου, το ελαιοτριβείο έπαψε να λειτουργεί και τις ελιές τις έφερναν για επεξεργασία στη Σκιάθο.

Πάντως, σύμφωνα με τη γνώμη των μοναχών  της Ι. Μ. Ευαγγελίστριας της Σκιάθου, όπως μας εκφράστηκε σε συζήτησή μας με τον ίδιο τον ηγούμενο της Μονής, τον πατέρα Άγγελο, το ιδιοκτησιακό καθεστώς του Τσουγκριά δεν είναι ακόμη ξεκάθαρο και η Μονή διεκδικεί σ’ αυτό το νησί  ιδιοκτησία που της ανήκει από το 19ο αιώνα.

(Είναι ευνόητο -και προς αποφυγήν κάθε παρεξήγησης- ότι η Περιβαλλοντική μας Ομάδα δεν μπορεί να λάβει θέση πάνω σ’ ένα τέτοιο νομικό ζήτημα. Απλώς παραθέτουμε τις όποιες πληροφορίες μας δόθηκαν.)

Από τις πληροφορίες που μας δόθηκαν επίσης από τον κ. Νίκο Παρίση μαθαίνουμε ακόμη ότι:

Στη διάρκεια της γερμανικής Κατοχής το νησάκι του Τσουγκριά γνώρισε μεγάλη άνθιση. Είχε γόνιμο έδαφος και άφθονο νερό. Περίπου τριάντα άτομα εργάζονταν καθημερινά στην περιοχή της «ταλιάγριας» (δηλαδή του ελαιοτριβείου). Κάθε βράδυ πήγαινε εκεί ο καπετάν Γιώργος Παρίσης με το σκάφος του και μετέφερε τους εργαζόμενους πίσω στη Σκιάθο. Ο Τσουγκριάς ήταν, επίσης, τόπος παραγωγής οπωροκηπευτικών. Παρήγαγε αγγουράκια, πεπόνια και καρπούζια. Η κτηνοτροφία του υπήρξε σπουδαία και γινόταν παραγωγή διαφόρων ειδών τυριού, όπως η μυτζήθρα και το κεφαλοτύρι.

Μπορούμε, επομένως, να φανταστούμε τη συμβολή της αγροτικής παραγωγής του Τσουγκριά στη διάσωση του πληθυσμού της Σκιάθου από τη φοβερή πείνα που μάστιζε την πατρίδα μας στα φοβερά εκείνα χρόνια.

tsougrias7

Πέραν όμως από τις καθημερινές αγροτικές ασχολίες των κατοίκων της Σκιάθου, ο Τσουγκριάς συνδέθηκε σε εποχές πολύ δύσκολες, όχι μόνο για το νησί, αλλά για ολόκληρη την πατρίδα μας, σε εποχές που οι επιδημίες απειλούσαν άμεσα τη ζωή των κατοίκων αυτού του τόπου, με το προληπτικό μέτρο της «καραντίνας», δηλαδή της παραμονής εκεί για αρκετό χρονικό διάστημα των πλοίων που προέρχονταν από περιοχές, όπου «θέριζαν» η χολέρα, ο τύφος και η πανούκλα, με απαγόρευση στους επιβάτες τους να αφιχθούν σε κατοικημένη περιοχή, πριν περάσει ένα αναγκαίο χρονικό διάστημα, στη διάρκεια του οποίου θα φαινόταν αν κάποιος απ’ αυτούς είχε προσβληθεί από την επικίνδυνη νόσο. Έτσι προσπαθούσαν να εξασφαλίσουν ότι τυχόν κρούσμα της απειλητικής νόσου δεν θα είχε συνέχεια, αφού θα παρέμενε περιορισμένο στο χώρο της «απομόνωσης». Τα πλοία που παρέμεναν στο χώρο της καραντίνας με τους επιβάτες τους ονομάζονταν σπόρκα. Ποιος, αλήθεια, δεν θυμάται στο άκουσμα μιας τέτοιας περίεργης λέξης, ένα γνωστό σκιαθίτικο διήγημα του μεγάλου συντοπίτη μας πεζογράφου, του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη;

Ο μαθητής της Γ’ Γυμνασίου και μέλος της Περιβαλλοντικής μας ομάδας, Κωνσταντίνος Γιαγκουδάκης, διαπιστώνοντας ότι το διήγημα του Παπαδιαμάντη, έχει ως τόπο δράσης του το νησάκι του Τσουγκριά, συγκέντρωσε για μας τις παρακάτω πληροφορίες:

Ο μεγάλος Τσουγκριάς είναι το νησί που μας θυμίζει το μεγαλόπνοο και ταυτόχρονα δραματικό διήγημα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, «Βαρδιάνος στα σπόρκα», με κεντρικό θέμα τον πόνο και την αυτοθυσία της μάνας στο πρόσωπο της κεντρικής ηρωίδας, της θειας Σκεύως της Γιαλινίτσας ή Σαβουρόκοφας. Από αυτό το διήγημα μαθαίνουμε ότι το 1865 η χολέρα έπληξε την Ευρώπη και η ελληνική κυβέρνηση είχε πάρει αυστηρά μέτρα προφύλαξης. Εναντίον της χολέρας του 1865 διατάχθηκε η εφαρμογή στην Ελλάδα αυστηρών προληπτικών μέτρων «κάθαρσης». Τα νεόκτιστα τότε λοιμοκαθαρτήρια δεν επαρκούσαν και δεν κρίθηκαν κατάλληλα για το σκοπό των «καθάρσεων» Γι’ αυτό το λόγο διατάχθηκε η σύσταση έκτακτου λοιμοκαθαρτηρίου και στον Τσουγκριά.  Τις πρώτες μέρες του Αυγούστου του 1865 είχαν καταπλεύσει στο νησί τα πρώτα πλοία που μετέφεραν από την Κωνσταντινούπολη τους «χολεριώντες» επιβάτες. Αυτά ονομάζονταν τότε σπόρκα. Στη Σκιάθο υπήρχε τότε ήδη ένα λοιμοκαθαρτήριο («λαζαρέτο»). Ο Τσουγκριάς, λοιπόν, κηρύχθηκε τότε έκτακτο λαζαρέτο, το οποίο ονομάστηκε λοιμοκομείο. Στο λοιμοκομείο αυτό θα παρέμεναν τα πλοία και οι «ύποπτοι» για τυχόν προσβολή από τη χολέρα επιβάτες για 21 μέρες, ενώ μετά για άλλες 11 θα πήγαιναν στο λοιμοκαθαρτήριο. Το σύνολο της καραντίνας ήταν 32 μέρες.

Ο Τσουγκριάς με τα μεγάλα πεύκα, τις ελιές και τις πανέμορφες αμμουδιές, που σε έναν από τους κάβους του βρίσκεται  το εκκλησάκι των αγίων Φλώρου και Λαύρου, ήταν αφιερωμένο στην Παναγία και ανήκε την εποχή εκείνη (19ος αιώνας) στο μοναστήρι του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου, στο μεγαλύτερο, δηλαδή, και ιστορικότερο  μοναστήρι της Σκιάθου. Υπήρχαν, λοιπόν, στο νησάκι, λιγοστά μόνο καταλύματα –δυο ή τρία κελιά- που χρησιμοποιούσαν οι καλόγεροι του μοναστηριού.   Επειδή, όμως, ήταν Αύγουστος μήνας και τα πρωτοβρόχια πλησίαζαν, η κυβέρνηση διέταξε κατεπειγόντως να κατασκευαστούν παραπήγματα, για να βρουν στέγη όσοι δυστυχισμένοι άνθρωποι θα έρχονταν από τις περιοχές όπου είχε ξεσπάσει η χολέρα και που πολλοί από αυτούς είχαν προσβληθεί από τη φοβερή αρρώστια.

Για την κατασκευή των παραπηγμάτων δέχτηκε να «σπορκαρισθεί», σύμφωνα με το διήγημα του Παπαδιαμάντη», να μπει δηλαδή σε εθελοντική καραντίνα κι ο Σκιαθίτης μαστρο-Στάθης ο Χερχερής μαζί με άλλους τέσσερις συναδέλφους του. Εκεί, λοιπόν, σ’ αυτό το νησάκι, η ηρωίδα του διηγήματος, η γριά- Σκεύω, πηγαίνει μεταμφιεσμένη σε άντρα και γίνεται βαρδιάνος (που θα πει φύλακας) στα σπόρκα, στα μολυσμένα καράβια που είχαν ήδη καταπλεύσει, ψάχνοντας να βρει και να σώσει το γιο της, ο οποίος ήταν στην Κωνσταντινούπολη όταν ξέσπασε η επιδημία και τώρα έχει έρθει μαζί με όλους τους άλλους στο λοιμοκομείο.

Το κυριότερο θρησκευτικό αλλά ταυτόχρονα και αρχιτεκτονικό μνημείο του Τσουγκριά είναι το εκκλησάκι των Αγίων Φλώρου και Λαύρου, στο κέντρο της δυτικής παραλίας.

Πάνω σ’ έναν επιβλητικό βράχο, απ’ όπου το βλέμμα απλώνεται στον απέραντο ορίζοντα, με φόντο στα δυτικά το ακρωτήρι του Καλαμακίου και τις ακτές της νότιας Σκιάθου και στα νότια τις ακτές της Εύβοιας ως πέρα στο Αρτεμίσιο, τη Ρούμελη αλλά και το Τισαίο όρος που οδηγεί στο Τρίκερι της στεριανής Μαγνησίας, ένας από τους σπουδαιότερους Έλληνες αρχιτέκτονες του Μεσοπολέμου, ο Δημήτρης Πικιώνης, έκτισε ένα ξωκλήσι που όμοιό του δεν θα συναντήσει κανείς πουθενά αλλού στην Ελλάδα. Κτίσμα απλό στην εμφάνισή του, αλλά έξω από τους παραδοσιακούς αρχιτεκτονικούς ρυθμούς, ο Άγιος Φλώρος είναι σίγουρα ένα μοντέρνο κτίσμα, το οποίο δένει απόλυτα με το τοπίο καθώς φαντάζει σαν προέκταση του βράχου, πάνω στον οποίο στηρίζεται. Το ξωκλήσι με τη σημερινή μορφή του χτίστηκε το 1965, ενώ η ιστορία αναφέρει την ύπαρξη  παλαιότερου κτίσματος στη διάρκεια του 19ου αιώνα, το οποίο καταστράφηκε. Προφανώς, στην αρχική του μορφή το εκκλησάκι είχε κτιστεί από τους μοναχούς που ασκήτευαν στο νησί και αμέσως κέρδισε την αγάπη και το σεβασμό  των κατοίκων της Σκιάθου.

O Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, γράφοντας το «Βαρδιάνο στα σπόρκα» δίνει ξεκάθαρα την πληροφορία ότι στα τέλη του 19ου με αρχές του 20ου αιώνα το παλιό εκκλησάκι του Αγίου Φλώρου δεν υπήρχε:

«…Πρωί και εσπέρας καθ’ εκάστην κατέπλεον πλοιάρια εις την ερημόνησον, εκεί εις την άκραν της κρημνώδους ακτής, παρά τον Άγιον Φλώρον. Ναΐσκος επ’ ονόματι των Αγίων Φλώρου και Λαύρου, ων η μνήμη τελείται τη 18η του Αυγούστου, υπήρχε το πάλαι πέραν της ακτής εκείνης, έσωθεν του όρμου. Σήμερον ο παλαιός ναΐσκος ήτο ερείπιον.».

Πολύ ενδιαφέρουσες είναι οι πληροφορίες που μας έδωσαν για το εκκλησάκι οι κάτοικοι της Σκιάθου, ο κ. Νίκος Παρίσης και η κυρία Μαίρη Παρίση:

Ο Άγιος Φλώρος χτίστηκε το 1965. Οι εργασίες του ολοκληρώθηκαν αρκετά γρήγορα. Το ίδιο εκείνο καλοκαίρι έγινε πανηγυρική θεία λειτουργία και ακολούθησε μεγάλο παραδοσιακό γλέντι, με ψητά αρνιά. Το διοργάνωσε ο εφοπλιστής Επιφανειάδης.

Δεν υπήρχαν παλαιότερα θεμέλια στο σημείο που χτίστηκε η σημερινή εκκλησία. Μόνο  κοντά στην αμμουδιά του Λαλαριά υπήρχαν θεμέλια του παλιότερου ναού κι ένα «καντηλάκι» (δηλαδή, ένα προσκυνητάριο. Έτσι  ονομάζονται στη Σκιάθο τα προσκυνητάρια που συναντούμε διάσπαρτα σε διάφορες τοποθεσίες)

Αξίζει, πραγματικά, o περιηγητής του νησιού να επισκεφτεί τον Άγιο Φλώρο ακολουθώντας το μονοπάτι που από την αποβάθρα της ομώνυμης παραλίας οδηγεί στο βράχο  του ξωκλησιού. Η πεζοπορία αυτή διαρκεί περίπου 10 λεπτά της ώρας. Στο δρόμο αυτό κυριαρχούν τα πεύκα και οι θάμνοι. Ακόμα και σήμερα είναι φανερά τα σημάδια των ρητινοσυλλεκτών, οι οποίοι για πολλά χρόνια ασκούσαν το παραδοσιακό αυτό επάγγελμα, με πλήρη σεβασμό στο πευκοδάσος που ήταν γι’ αυτούς κυριολεκτικά πηγή ζωής. Δίπλα στα πεύκα αντικρίσαμε μικρά δοχεία που αυτοί προσάρμοζαν στον κορμό των δέντρων για να αποσπάσουν ένα μέρος από το πολύτιμο φυσικό προϊόν  τους.

 

tsougrias8Κι όταν  ο ταξιδιώτης φτάνει στον επιβλητικό βράχο, που κρέμεται πάνω από το πέλαγος, θα νιώσει την ψυχική αγαλλίαση που δίνει η ομορφιά του τοπίου σε συνδυασμό με τη σημασία του ιερού αυτού χώρου που έρχεται μέσα από το διάβα των αιώνων, για να συνεχίσει μια θρησκευτική παράδοση βαθιά ριζωμένη σ’ αυτή τη γη, ταυτισμένη με τούτο τον τόπο και τους ανθρώπους του.

Μια σημαντική πρωτοβουλία, που ανέλαβε η Περιβαλλοντική μας Ομάδα κατά την επίσκεψή της στον Τσουγκριά το Δεκέμβρη του 2008, στάθηκε και ο καθαρισμός της παραλίας του Αγίου Φλώρου από τα σκουπίδια, κυρίως από τα πλαστικά που συσσωρεύτηκαν εξαιτίας της ανθρώπινης αδιαφορίας και ανευθυνότητας στη διάρκεια του καλοκαιριού, είτε «ξεβράστηκαν» από τα κύματα, φερμένα από πολύ μακριά. Μήπως όμως και σ’ αυτή την περίπτωση δεν υπάρχει η ίδια ανευθυνότητα και αδιαφορία; Αν ο καθένας από μας συνειδητοποιούσε για λίγο το μέγεθος της καταστροφής που μπορεί να συνεπάγεται για την ανόργανη φύση και τους θαλάσσιους οργανισμούς η απόρριψη των πλαστικών στη θάλασσα και τις ακτές, είμαστε σίγουροι ότι θα φρόντιζε, σε κάθε ευκαιρία, να προσέχει και ταυτόχρονα να συμμετέχει σε παρόμοιες πρωτοβουλίες, τις οποίες και το ίδιο το νησί μας έχει-νομίζουμε- απόλυτη ανάγκη. Ας ευχηθούμε όλοι οι φορείς της Σκιάθου, με την πρώτη ευκαιρία, να αναλάβουν  παρόμοιες πρωτοβουλίες, τόσο στον γραφικό Τσουγκριά, όσο και σ’ όλα τα νησάκια και τις ακτές του νησιωτικού μας συμπλέγματος, του τόσο πλούσιου και τόσο ευαίσθητου.

Το τοπίο του Τσουγκριά  συμπληρώνεται από έναν  θαλάσσιο βυθό εξίσου μεγάλης ομορφιάς και απροσμέτρητου φυσικού πλούτου. Προσφέρεται ιδιαίτερα για τους περιηγητές εκείνους που αγαπούν το άθλημα των καταδύσεων και της εξερεύνησης των μυστικών του θαλασσινού κόσμου. Αμέτρητα είδη θαλάσσιων φυτών και ψαριών απλώνονται παντού. Μέλη της Περιβαλλοντικής μας Ομάδας πραγματοποίησαν ελεύθερη κατάδυση στο βυθό του Τσουγκριά, ανοιχτά της παραλίας του Λαλαριά και στον περιβόητο «Κακόβραχο», στη νοτιοανατολική πλευρά του νησιού, σε μια περιοχή όπου έχουν σημειωθεί πολλά ναυάγια καϊκιών, και φωτογράφησαν αυτή τη μοναδική υποβρύχια ομορφιά.

 

Μερικά ευνόητα συμπεράσματά μας

Το καΐκι απομακρύνεται σιγά-σιγά από τον Τσουγκριά, βάζοντας πλώρη για το παλιό λιμάνι της Σκιάθου. Πίσω του αφήνει μια λευκή γραμμή και την εικόνα του μικρού καταπράσινου νησιού που μοιάζει να φεύγει μακριά μας.  Κι όμως: ο Τσουγκριάς είναι και θα παραμένει για πάντα εδώ, δίπλα μας, να συντροφεύει τη Σκιάθο στη διαδρομή της μέσα στον ατελεύτητο ιστορικό χρόνο. Τον αφήνουμε με ανάμεικτα συναισθήματα. Μας συντροφεύει η χαρά της γνωριμίας και της επαφής μας με τη φύση, η ψυχική ανάταση που προσφέρει το άρωμα του πεύκου, το δροσερό χάδι της θαλασσινής αύρας, ο ήλιος και η γαλήνη του μικρού μας παράδεισου.

Ταυτόχρονα όμως, δεν ξεχνάμε ότι ζούμε σε καιρούς πολύ δύσκολους, αληθινά δυσοίωνους για τη φύση και την ανθρώπινη ζωή. Η φύση κινδυνεύει με ανεπανόρθωτη καταστροφή. Κι αν καταστραφεί το περιβάλλον, ευνόητο είναι ότι δεν θα υπάρξει μέλλον για κανέναν μας. Ζούμε σε μια ευλογημένη περιοχή της Ελλάδας. Η φυσική της  ομορφιά έχει καταστήσει τη Σκιάθο και τα γύρω νησάκια της βασικό τουριστικό προορισμό χιλιάδων και χιλιάδων ανθρώπων. Οι κίνδυνοι μιας αλόγιστης επέμβασης στο φυσικό μας περιβάλλον είναι πολλοί και σοβαροί. Επιπτώσεις από την αλόγιστη επέμβαση στη φύση συναντώνται ήδη στο νησί μας. Παρόλα αυτά ο Τσουγκριάς παραμένει ένας τόπος από τους πιο καθαρούς και απάτητους στην περιοχή μας. Χρέος όλων μας είναι να τον κρατήσουμε αλώβητο από κάθε κερδοσκοπική επιβουλή, από κάθε προσπάθεια τσιμεντοποίησης, από κάθε αλόγιστη κι ανεύθυνη επίθεση οποιουδήποτε κοντόφθαλμου ανθρώπου, ο οποίος στο βωμό ενός κακώς νοούμενου άμεσου προσωπικού μικροσυμφέροντος, θυσιάζει το γενικό, μακροπρόθεσμο συμφέρον του τόπου και των κατοίκων του.

Ας επιστρατευτούμε όλοι μας, μαθητές και πολίτες αυτού του τόπου, άτομα και κοινωνικοί φορείς, ώστε ο αγαπημένος μας Τσουγκριάς κι όλα τα γύρω νησάκια να παραμείνουν μικροί παράδεισοι, γεμάτοι από τη ζωή και τη δημιουργία της φύσης, τόποι που ανανεώνουν κι ομορφαίνουν την παρουσία όλων μας πάνω στο μικρό αυτόν πλανήτη που μας έλαχε, μέσα στην απεραντοσύνη του σύμπαντος.

Επισκεφθείτε τον Τσουγκριά, χαρείτε τις ασύγκριτες ομορφιές του και αγαπήστε τον ολόψυχα, σεβόμενοι το θαύμα αυτό της φύσης. Μια τέτοια στάση ζωής θα είναι η καλύτερη συμβολή, που κι αν ακόμη φαίνεται μικρή, ωστόσο είναι σίγουρα αποφασιστικής σημασίας στην προσπάθεια για να εξασφαλίσουμε το μέλλον μας, το μέλλον του καθενός μας, της Ελλάδας μας  κι ολόκληρης της ανθρωπότητας.

 

Επιμέλεια κειμένου: Νίκος Παπακωνσταντίνου

(φιλόλογος του Γυμνασίου Σκιάθου)

 

Στην Περιβαλλοντική Ομάδα του Γυμνασίου Σκιάθου για το σχολικό έτος 2008-2009 συμμετείχαν και εργάστηκαν συστηματικά στην έρευνά μας για τον Τσουγκριά οι μαθητές της Γ΄τάξης:

Γιαγκουδάκης Κωνσταντίνος

Ταμπάκη Ειρήνη

Τσάγκου Χρισταλένια

Τσιμπλή Ευαγγελία

Φεγγερός Στάμος

Υπεύθυνος της Ομάδας: Γιάννης Ζήκος (καθηγητής Φυσικής Αγωγής- υποδιευθυντής του Γυμνασίου Σκιάθου).

Συμμετέχοντες καθηγητές: Αθανασία Τσαβέ, Νίκος Παπακωνσταντίνου  (Φιλόλογοι).

Στις πεζοπορικές εξορμήσεις και δραστηριότητες της Ομάδας έλαβαν μέρος πολλοί μαθητές της Β’ και της Γ’ Γυμνασίου και πολλοί από τους διδάσκοντες καθηγητές του Γυμνασίου Σκιάθου.

Η Περιβαλλοντική Ομάδα ευχαριστεί θερμά τη διευθύντρια του Γυμνασίου Σκιάθου, κυρία Αικατερίνη Κουρκούμπα, όλους τους κατοίκους του νησιού μας, που βοήθησαν στην ερευνητική εργασία της και ιδιαιτέρως το Δήμο της Σκιάθου και την Αναπτυξιακή του Εταιρεία για τη χρηματοδότηση αυτής της έκδοσης.

 

Προσθήκη νέου σχολίου


Κωδικός ασφαλείας
Ανανέωση