αρχική σελίδα βιβλιοθήκη Βασίλης Λιόσης: "Ο φασισμός, ο πόλεμος και το 7ο Συνέδριο της Κομμουνιστικής Διεθνούς"
Βασίλης Λιόσης: "Ο φασισμός, ο πόλεμος και το 7ο Συνέδριο της Κομμουνιστικής Διεθνούς" PDF Εκτύπωση E-mail
βιβλιοθήκη - βιβλιοθήκη
Συντάχθηκε απο τον/την Από τον Βασίλη Λιόση (αναδημοσίευση από την ιστοσελίδα "Εργατικός Αγώνας")   
Σάββατο, 24 Νοεμβρίου 2018 10:04

Αποτέλεσμα εικόνας για 7ο συνεδριο κομιντερν   


(Νέα αναδημοσίευση ενός σημαντικού άρθρου- νέο ξεκίνημα σειράς κρίσιμων ιστορικών αναλύσεων και αντιπαραθέσεων με τους αναθεωρητές της ιστορίας του Κομμουνιστικού μας Κινήματος...)

    Με απόφαση της Συντακτικής της Επιτροπής, η ιστοσελίδα μας επαναφέρει σήμερα, 24 του Νοέμβρη 2018, στην πρώτη της σελίδα, το δημοσίευμά μας της 10ης Αυγούστου του 2013, που περιλαμβάνεται στη στήλη της ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ της sispirosi.gr. Πρόκειται για την αναδημοσίευση του σημαντικής αξίας ιστορικού άρθρου με τίτλο: "Ο φασισμός, ο πόλεμος και το 7ο συνέδριο της Κομμουνιστικής Διεθνούς", το οποίο γράφτηκε από το συναγωνιστή μας, πρώην στέλεχος του ΚΚΕ, επιστήμονα κύρους και εξαιρετικής αξίας μαρξιστή-λενινιστή θεωρητικό της εποχής μας, το ΒΑΣΙΛΗ ΛΙΟΣΗ.

    Το άρθρο είχε πρωτοδεί το φως της δημοσιότητας στην ιστοσελίδα του "ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΑΓΩΝΑ" στις κρίσιμες και ζοφερές εκείνες μέρες που ακολούθησαν την τελευταία "σιωπηρή διάσπαση" του ΚΚΕ, το 2013, αμέσως μετά την πλήρη επιβολή  των θεωρητικών-πολιτικών και "ιστορικών" αντιλήψεων της ηγετικής ομάδας Παπαρήγα-Μαΐλη-Μπέλλου κ.λπ. οπαδών τους στο 19ο συνέδριο. Η επιβολή αυτών των αντιλήψεων έγινε αυτή τη φορά με γραμματέα όχι την Παπαρήγα, αλλά τον Κουτσούμπα, ο οποίος επελέγη από τους "νικητές" της τότε εσωκομματικής πάλης,  για να αποκαταστήσει κάπως τη "φθαρμένη"  εικόνα της ηγετικής εκείνης ομάδας, σε επίπεδο κοινωνίας. Μια φθορά που είχε επιβεβαιωθεί με τα αλλεπάλληλα εκλογικά στραπάτσα του 2012, με τις διαγραφές, τις αποχωρήσεις ή την περιθωριοποίηση σημαντικών ηγετικών στελεχών, αλλά κυρίως με τη στασιμότητα και το πισωγύρισμα των οργανώσεων του ΚΚΕ και της συνδικαλιστικής του έκφρασης, του ΠΑΜΕ, στο οποίο σημειώθηκαν το 2012-2013 εξίσου πολλές και τρανταχτές αποχωρήσεις δοκιμασμένων στελεχών...

     Αλλά την ηγετική ομάδα του Περισσού όλο αυτό το χρονικό διάστημα από το 2012-13 ως σήμερα διόλου δεν την ενδιαφέρει η ουσιαστική αύξηση της επιρροής του ΚΚΕ μέσα στο λαό. Την ενδιαφέρει απλώς ο πλήρης έλεγχος του κομματικού μηχανισμού. Δόγμα τους είναι "κάλλιο και πέντε και στο χέρι..", δηλαδή ο πλήρης, αποκλειστικός και ανελαστικός διοικητικός έλεγχος των οργανώσεων και των στελεχών. Μάλιστα, έχουν θεωρητικοποιήσει την αδυναμία της σεχταριστικής τακτικής τους να κερδίσει τις μάζες. Χτες ακόμη ο Κουτσούμπας ενώπιον δεκάδων στελεχών ξένων ΚΚ, στον Περισσό, ισχυρίστηκε ότι είναι ...αδύνατον οι κομμουνιστικές ιδέες να κερδίσουν τις συνειδήσεις της εργατικής-λαϊκής κοινωνικής πλειοψηφίας ενόσω υπάρχει ο καπιταλισμός! Την "πρωτότυπη" ιδέα, που έρχεται σε πλήρη αντίθεση με την ιστορία του ΚΚΕ και του διεθνούς κομμουνιστικού κινήματος,  είχε πρωτολανσάρει η Παπαρήγα αυτοπροσώπως, προ ολίγων ετών. Ο Κουτσούμπας απλώς την αναμασά για να δικαιολογήσει τα αδικαιολόγητα. Τη στασιμότητα και την οπισθοχώρηση της επιρροής του ΚΚΕ σε μιαν εποχή όπου αυτό θα  μπορούσε με μια άλλη ταχτική συσπείρωσης κοινωνικών και πολιτικών δυνάμεων, υπό την ηγεμονία του,  να φέρει τα πάνω -κάτω, καθώς ο λαός μας βράζει αγαναχτισμένος στο ζουμί του, προδομένος από όλους τους  λαοπλάνους αστούς πολιτικάντηδες που εύκολα τον κουλάντριζαν μέχρι το 2012.

    Ο ΒΑΣΙΛΗΣ ΛΙΟΣΗΣ είχε ήδη στοχοποιηθεί εκείνη την εποχή από την ηγεσία ΚΚΕ, αφού η "παπαρηγική" ηγεσία του Περισσού βρήκε μια αστεία αφορμή για να τον διαγράψει, αν θυμόμαστε καλά, επειδή δεν συμμετείχε σε μια βολουνταριστική ..."απεργία - φάντασμα", την οποία είχε προκηρύξει η ηγετική ομάδα του ΠΑΜΕ, χωρίς καμιά συμμετοχή των μεγάλων συνδικάτων και ομοσπονδιών, μεταξύ των οποίων και το συνδικάτο των ιδιωτικών εκπαιδευτικών, όπου δρούσε ο συναγωνιστής μας. Λίγο αργότερα τον διέγραψαν και επίσημα από τον ελεγχόμενο κομματικό μηχανισμό....

  (Ζητούσαν ουσιαστικά οι "παπαρηγικοί" από το σύντροφο Λιόση, να πάει και να απεργήσει ...μόνος του, χωρίς κάλυψη από το συνδικάτο του, για να του ...δώσουν  "τα παππούτσια στο χέρι" -εν τω άμα-  τα καπιταλιστικά αφεντικά του, οι στυγνοί εκμεταλλευτές όλων των εκπαιδευτικών υπαλλήλων του ιδιωτικού τομέα, που άλλο δεν ήθελαν παρά αφορμές για να ξεφορτωθούν τους κομμουνιστές συνδικαλιστές! Τρέλλα; Όχι, αγαπητοί φίλοι! Απλώς σκοπιμότητα! )

   Φυσικά αυτή η ιστορία ήταν ένα αστείο και φαρισαϊκό πρόσχημα, αφού είναι γνωστό τοις πάσι που "παροικούν την Ιερουσαλήμ" ότι την ίδια χρονική περίοδο το ηγετικό απαράτ του ΚΚΕ έκανε τα στραβά μάτια σε καραμπινάτες περιπτώσεις απεργοσπαστών-μελών του, π.χ. στη μεγάλη απεργία των εκπαιδευτικών του δημοσίου, το Σεπτέμβριο του 2013... Αλλά αυτοί, οι "φίλοι μας", που τότε, αν καλώς ενθυμούμεθα, την κοπάνησαν από τις απεργίες, παρόλο που απεργούσε το συνδικάτο τους, είτε εξαρχής είτε από τη δεύτερη μέρα, κλαψουρίζοντας ότι ..δεν αντέχουν γιατί δεν τους φτάνουν τα λεφτά(!) ήταν και παραμένουν πιστοί εις τας παπαρηγικάς-μαϊλικάς και τα ρέστα "γραφάς" και ...λόξας, ενώ ο συναγωνιστής Βασίλης Λιόσης δεν συνεμορφώθη προς τας υποδείξεις και δεν υιοθέτησε τις πρωτοφανέρωτες τότε για το Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας θεωρητικο-πολιτικές αντιλήψεις της περιώνυμης ηγετικής ομάδας. Αντιλήψεις οι οποίες -πέραν της στρατηγικής και της ταχτικής, πήραν ..."σβάρνα-παραμάζωμα" την ίδια την ιστορία του Κομμουνιστικού Κινήματος, διεθνούς και ντόπιου...)

   Η ηγετική ομάδα του ΚΚΕ που προαναφέρθηκε, από το 2012 έως σήμερα έχει καταφέρει να διαδώσει και να εδραιώσει πλέον στο χώρο του -απολύτως ελεγχόμενου- κομματικού της δυναμικού, μια σειρά από αναθεωρητικές αντιλήψεις γύρω από ζητήματα κομβικά στην ιστορία του διεθνούς Κομμουνιστικού Κινήματος. Μεταξύ αυτών των αντιλήψεων των παπαρηγικών-κουτσουμπικών στελεχών είναι και οι (τροτσκιστικής κοπής) νεόκοπες θεωρίες τους γύρω από ζητήματα όπως: η γέννηση και η εξέλιξη του νεοελληνικού καπιταλισμού, η ιμπεριαλιστική εξάρτηση της χώρας και η υποτέλεια της ντόπιας αστικής τάξης στα δυτικά ξένα αφεντικά της, το επίπεδο ανάπτυξης του ελληνικού καπιταλισμού σήμερα, ο ρόλος και η θέση του στην καπιταλιστική αλυσίδα, αλλά και η ιστορία του αντιφασιστικού αγώνα του λαού μας, η ταχτική του αντιφασιστικού μετώπου, ο στόχος της Λαϊκής Δημοκρατίας σαν πρώτο βήμα της Επαναστατικής Αλλαγής στην Ελλάδα κ.τ.ο....

   Οι σημερινές ηγετικές αυτές θεωρίες, όπως είναι καλά γνωστό στους αναγνώστες της sispirosi.gr έχουν επανειλημμένα κριτικαριστεί από μας και ιδιαίτερα μετά το 2015. Άλλωστε εμείς δεν είμαστε ούτε μέλη ούτε στελέχη αυτού του μηχανισμού και επομένως ...δεν διατρέχουμε τον κίνδυνο καμιάς διαγραφής από τους "φίλους μας". Σαν κομμουνιστές με ανεξάρτητη και άγρυπνη ματιά, που ο απώτερος στόχος μας είναι η επανένωση όλων των ελληνων κομμουνιστών σε ενιαίο, σωστά προσανατολισμένο ΚΚ, που θα καταφέρει να ξεκλειδώσει τους δρόμους του μέλλοντος, εμείς από τούτο δω το μετερίζι λέμε πάντοτε "τα σύκα-σύκα και τη σκάφη-σκάφη" προς όλες τις πλευρές των συντρόφων και συναγωνιστών μας, κάθε απόχρωσης.

   Επειδή όμως, με αφορμή τη συμπλήρωση των 100 χρόνων από την ίδρυση του ΚΚΕ, η τωρινή ηγετική ομάδα του Περισσού προχώρησε στην "πανηγυρική" δημοσιοποίηση των αναθεωρητικών της αντιλήψεων για την ιστορία του ελληνικού καπιταλισμού και του κομμουνιστικού μας κινήματος μέχρι το 1949, μέσα από ένα νέο πόνημα, τον "αναθεωρημένο Πρώτο Τόμο του Δοκιμίου Ιστορίας του ΚΚΕ", που επίσημα θα τον κυκλοφορήσει από αύριο, στην κομματική γιορτή που θα γίνει για τα 100 χρόνια, η sispirosi αποφάσισε ότι οι νεόκοπες αυτές θεωρίες πρέπει να αντιμετωπιστούν συστηματικά μέσα από τις στήλες μας, για να μην επιτρέψουμε στο ρεβιζιονισμό με δήθεν "αριστερή" μάσκα να συσκοτίζει ανενόχλητος τις συνειδήσεις. Το χειρότερο όλων, κατά τη γνώμη μας, στην αναθεωρητική αυτή τακτική της «παπαρηγικής-κουτσουμπικής» ηγεσίας είναι το γεγονός ότι η παραμορφωτική αντιμετώπιση της ιστορίας του ΚΚΕ και του διεθνούς κομμουνιστικού κινήματος γίνεται μάλλον για να δικαιολογήσει τη …σημερινή πολιτική τακτική της, την … προγραμματική γενικευμένη άρνηση κάθε πολιτικής συμμαχίας και κάθε πολιτικού συνασπισμού του ΚΚ με άλλες αριστερές-αντιιμπεριαλιστικές-δημοκρατικές και πατριωτικές δυνάμεις. Η εκ των υστέρων παραμορφωτική ματιά στην ιστορία, η κρίση του χτες μέσα από κυρίαρχες απόψεις των …κυρίαρχων του σήμερα γίνεται μόνο και μόνο για δικαιολογηθεί και να «τσιμενταριστεί» η τακτική του σήμερα και κυρίως ο απόλυτος έλεγχος του στρατευμένου κομματικού δυναμικού. Αυτό όμως δεν μπορεί να συνιστά ιστορική προσέγγιση και ανάλυση. Γιατί όπως έχει ειπωθεί πριν από δυο χιλιετίες: «ὥσπερ γὰρ ζῴου τῶν ὄψεων ἀφαιρεθεισῶν ἀχρειοῦται τὸ ὅλον, οὕτως ἐξ ἱστορίας ἀναιρεθείσης τῆς ἀληθείας τὸ καταλειπόμενον αὐτῆς ἀνωφελὲς γίνεται διήγημα». Τα «αναθεωρημένα» ή μάλλον αναθεωρητικά «δοκίμια» και οι αντίστοιχες δημοσιογραφικές τους προβολές και εκλαϊκεύσεις από το «ΡΙΖΟ» και την «ΚΟΜΕΠ» μας φέρνουν στο νου κάθε φορά που τα αντιμετωπίζουμε τον αθάνατο εκείνο λόγο του Πολύβιου περί ανωφελών διηγημάτων

   Και βέβαια, οι κομμουνιστές, η εργατική τάξη κι ο λαός μας στην προσέγγιση της ιστορίας δεν έχουν ανάγκη από ανωφελή διηγήματα ή μυθιστορηματα, αλλά μόνο από την αλήθεια. Γιατί η σωστή γνώση της ιστορίας γίνεται οδηγός για το παρόν και το μέλλον από πάσης απόψεως.

   Έτσι, από σήμερα και σε συνέχειες η ιστοσελίδα μας θα προχωρήσει σε δημοσιεύσεις και αναδημοσιεύσεις άρθρων για θέματα φλέγοντα της ιστορίας και της προοπτικής του κινήματός μας. Η επιχειρούμενη αναθεώρηση τέτοιων αγκωναριών της ιστορίας μας, όπως τα αντιφασιστικά μέτωπα, το 7ο συνέδριο της ΚΟΜΙΝΤΕΡΝ, το 6ο και το 7ο Συνέδριο του ΚΚΕ θεωρούμε ότι εκτός από άχαρη-μίζερη και στενόκαρδη υπόθεση, είναι επικίνδυνη για το παρόν και το μέλλον του λαϊκού μας κινήματος και ιδιαίτερα μέσα στις ασφυκτικές συνθήκες που αυτό δρα τα τελευταία χρόνια. Συνθήκες οι οποίες προοιωνίζονται ακόμη πιο μαύρες και πιο ασφυκτικές στο μέλλον.

     Η αναδημοσίευση των απόψεων του συν. ΒΑΣΙΛΗ ΛΙΟΣΗ, για το ιστορικό 7ο συνέδριο της ΚΟΜΙΝΤΕΡΝ και για την τακτική των αντιφασιστικών-λαϊκών μετώπων, είναι μόνο η αρχή, το έναυσμα της νέας σειράς των σχετικών δημοσιεύσεών μας. Πρόκειται για απόψεις που πρέπει να μελετηθούν βαθιά από όλους τους έλληνες κομμουνιστές και απ’ όλους τους πραγματικούς δημοκράτες-πατριώτες.  Η σημερινή αναδημοσίευση της sispirosi.gr πρέπει οπωσδήποτε να συνδυαστεί με τη μελέτη των τριών εξαιρετικής ποιότητας βιβλίων του Βασίλη Λιόση (που κυκλοφορούν από τις εκδόσεις ΚΨΜ) για την ιμπεριαλιστική εξάρτηση, για την πολιτική των μετώπων της Τρίτης Διεθνούς και για τη στρατηγική και την τακτική του Κομμουνιστικού κινήματος.


Αποτέλεσμα εικόνας για Βασίλης Λιόσης


 


Αποτέλεσμα εικόνας για Βασίλης Λιόσης

 

 

 

Αποτέλεσμα εικόνας για Βασίλης Λιόσης

 

 


    Είναι, κατά την άποψή μας, η πραγματικά θετική συμβολή μας στην ανάδειξη των 100 χρόνων δράσης του Κομμουνιστικού κινήματος στον τόπο μας, που προσεγγίζει άφοβα την αλήθεια και μόνο την αλήθεια, χωρίς κανενός είδους διαστρέβλωση και σκοπιμότητα. Πέρα από επετειακές εκδηλώσεις και ρητορικούς πανηγυρικούς. Μελετάμε, αναλύουμε, συγκρίνουμε, κατανοούμε, κρίνουμε, συμπεραίνουμε, διαμορφώνουμε στέρεα ρεαλιστική τακτική και περνάμε σε συνειδητή σύγχρονη κοινωνικοπολιτική δράση σε όλα τα μέτωπα. Για το ψωμί, τη λευτεριά, τη δημοκρατία, την κοινωνική αναγέννηση, το σοσιαλισμό στην Ελλάδα και  σε όλο τον κόσμο!

24-11-2018

Η Συντακτική Επιτροπή της sispirosi.gr




Αποτέλεσμα εικόνας για 7ο συνεδριο κομιντερν



     Ακολουθεί το άρθρο του ΒΑΣΙΛΗ ΛΙΟΣΗ με τον πρόλογο που έγραψε κατά την πρώτη αναδημοσίευσή του το 2013 για να το παρουσιάσει στους αναγνώστες μας, ο συν. Νίκος Παπακωνσταντίνου:

   
    Στις 25 του Ιούλη 2013 συμπληρώθηκαν 78 χρόνια από την έναρξη του ιστορικού 7ου συνέδριου της ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗΣ ΔΙΕΘΝΟΥΣ (ΚΟΜΙΝΤΕΡΝ). Πρόκειται για το συνέδριο εκείνο το οποίο επεξεργάστηκε την πολιτική του Αντιφασιστικού Μετώπου και χάραξε τη γραμμή που ακολούθησαν τα Κομμουνιστικά και Εργατικά Κόμματα στον αγώνα εναντίον του φασισμού και του ναζισμού στη διάρκεια του Β΄παγκόσμιου πολέμου.
   Με την ευκαιρία αυτής της ιστορικής επετείου και με δεδομένο ότι σήμερα στο χώρο του κομμουνιστικού κινήματος κυκλοφορούν ορισμένες νεοφανείς και νεόκοπες, εντελώς αστήριχτες θεωρίες, οι οποίες γυρεύουν, διαστρεβλώνοντας τη γραμμή του 7ου συνεδρίου της ΚΟΜΙΝΤΕΡΝ, να αποδώσουν σε αυτή τα οπορτουνιστικά αμαρτήματα, τις λαθεμένες πολιτικές και τους απαράδεκτους συμβιβασμούς διαφόρων ηγεσιών των κομμουνιστικών κομμάτων -όταν με τη λήξη του πολέμου φάνηκε ότι τίθεται ανοιχτά το θέμα της εξουσίας- , αναδημοσιεύουμε σήμερα από την ιστοσελίδα του "ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΑΓΩΝΑ" (www.ergatikosagwnas.gr)  μια σπουδαία ιστορική ανάλυση του Βασίλη Λιόση,σχετικά με την πραγματική πολιτική γραμμή του 7ου συνεδρίου της ΚΟΜΙΝΤΕΡΝ και του αντιφασιστικού Λαϊκού Μετώπο. Ας θεωρηθεί αυτή μας η αναδημοσίευση ένας μικρός φόρος τιμής σε όλους όσοι αγωνίστηκαν και θυσιάστηκαν για να μην περάσει η φασιστική πανούκλα. Κι ας μας γίνουν μαθήματα τα τότε γεγονότα, για να μην ξαναζήσουμε παρόμοιες τραγωδίες, τώρα που ο φασισμός ξανασήκωσε κεφάλι μέσα στη σημερινή αγιάτρευτη σαπίλα του καπιταλισμού...
    (Νίκος Παπακωνσταντίνου, εκ μέρους των συντακτών του ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΒΗΜΑΤΟΣ ΠΟΛΙΤΩΝ-www.sispirosi.gr ).

Ο φασισμός, ο πόλεμος και το 7ο Συνέδριο της Κομμουνιστικής Διεθνούς

του Βασίλη Λιόση

Σχετική εικόνα

 (Ο Βασίλης Λιόσης είναι μαθηματικός και συγγραφέας. Το παρόν κείμενο αποτελεί συντομευμένη εκδοχή ορισμένων κεφαλαίων από το υπό έκδοση βιβλίο του Κρίση, Φασισμός και Πόλεμος: Τακτική και Στρατηγική στην Κομμουνιστική Διεθνή, εκδ. ΚΨΜ.)

    Στο παρόν κείμενο σκοπός μας είναι να παρουσιάσουμε το πνεύμα των αποφάσεων του 7ου συνεδρίου της Κομμουνιστικής Διεθνούς (εφεξής ΚΔ), τις παλινωδίες που προϋπήρξαν αυτών, καθώς και τα πρακτικά αποτελέσματα από την εφαρμογή των αντιφασιστικών και λαϊκών μετώπων, έστω και κωδικοποιημένα. Υποστηρίζουμε πως η τακτική των αντιφασιστικών μετώπων παρά τις κάποιες ελλείψεις και τα λάθη, αποτέλεσε μια δημιουργική εφαρμογή της τακτικής των ενιαίων μετώπων, μιας τακτικής λενινιστικής, και πως συνετέλεσε αποφασιστικά στην ήττα του φασισμού και τη νίκη του κομμουνιστικού κινήματος σε σειρά χωρών.

Α. Σύντομη παρουσίαση των προσανατολισμών και των αντιπαραθέσεων στο 3ο, 4ο, 5ο και 6ο συνέδριο της ΚΔ

Α1. Το 3ο συνέδριο: χαράζεται η τακτική του Ενιαίου Μετώπου (ΕΜ)

    Το 3ο συνέδριο της ΚΔ διεξήχθη στο διάστημα 22 Ιουνίου με 12 Ιουλίου του 1921. Η ΚΔ υπό την καθοδήγηση του Λένιν καθόρισε τους σκοπούς και τη σημασία της τακτικής του ενιαίου μετώπου, τις μεθόδους επίτευξης της ενότητας δράσης της εργατικής τάξης:

    «Ο σκοπός και το νόημα της τακτικής του ΕΜ συνίσταται στο να τραβηχτεί στον αγώνα ενάντια στο κεφάλαιο ολοένα και πιο πλατιά μάζα εργατών. Για να πετύχουμε αυτό δε θα σταματήσουμε να απευθύνουμε ξανά και ξανά τις προτάσεις για έναν κοινό τέτοιο αγώνα ακόμη και στους ηγέτες της 2ης και της 2 1/2 Διεθνούς»1.

    Μία από τις φωνές που εναντιώθηκαν απέναντι στην πολιτική του ΕΜ ήταν αυτή του Μπορντίγκα ο οποίος ερμήνευε την τακτική του ΕΜ απλώς ως συνεργασία των συνδικάτων με βάση την οικονομική πάλη. Όσον αφορά δε στο φασισμό ο Μπορντίγκα «εξομοίωνε λαθεμένα την κατάκτηση της εξουσίας από τους φασίστες, με μια απλή αλλαγή προσώπων ή ομάδων στην κυβερνητική κορυφή στα πλαίσια του προηγούμενου αστικού καθεστώτος, δεν καταλάβαινε την ουσία του φασισμού και αρνούνταν να συνεργαστεί με άλλα κόμματα και πολιτικές οργανώσεις, που ήταν έτοιμες να προβάλουν αντίσταση στο φασισμό»2.

    Επιπλέον στην κριτική του αριστερισμού οι Θέσεις διαπιστώνουν πως: «Οι αντιρρήσεις που εγείρονται ενάντια στις μερικές (επιμέρους) διεκδικήσεις, καθώς και οι κατηγορίες ότι οι καμπάνιες πάνω σε τέτοιες διεκδικήσεις είναι ρεφορμιστικές, αντανακλούν την ανικανότητα κατανόησης των ουσιαστικών όρων της επαναστατικής δράσης. Αυτό συνέβη στην περίπτωση ορισμένων κομμουνιστικών κομμάτων που αρνήθηκαν να συμμετάσχουν στα συνδικάτα και στο κοινοβούλιο. Το πρόβλημα δεν είναι να απευθυνθούμε στο προλεταριάτο για να αγωνιστεί για τον τελικό σκοπό αλλά το πώς θα αναπτύξουμε τον αγώνα για τα άμεσα θέματα, έναν αγώνα που μόνο αυτός μπορεί να οδηγήσει το προλεταριάτο για τον τελικό σκοπό» (η υπογράμμιση δική μας)3.

Α2. Το 4ο Συνέδριο: η τακτική του ΕΜ συγκεκριμενοποιείται

    Το 4ο συνέδριο της ΚΔ πραγματοποιήθηκε στο διάστημα 5 Νοεμβρίου με 5 Δεκεμβρίου του 1922 στην Πετρούπολη. Το συνέδριο ανάμεσα στα άλλα εξέτασε τη δυνατότητα δημιουργίας εργατικής κυβέρνησης. Το ζήτημα αυτό προκάλεσε οξύτατες συζητήσεις, αφ’ ης στιγμής η εργατική κυβέρνηση ταυτίστηκε με τη δικτατορία του προλεταριάτου, από την πλευρά των αριστερίστικων τάσεων και το Ζηνόβιεφ. Απέναντι σε αυτή την άποψη στάθηκαν πολλοί αντιπρόσωποι του συνεδρίου, ανάμεσά τους και τα μέλη του Ρωσικού Κομμουνιστικού Κόμματος (ΡΚΚ), υποστηρίζοντας ότι μια τέτοια κυβέρνηση πρέπει να τη δούμε ως δυνατή μορφή περάσματος στη δικτατορία του προλεταριάτου4.

    Ας δούμε μέσα από τα ίδια τα κείμενα του συνεδρίου πώς καθορίστηκε το περιεχόμενο του ΕΜ: «Η τακτική του ΕΜ σημαίνει ότι η κομμουνιστική πρωτοπορία πρέπει να μπαίνει επικεφαλής στους καθημερινούς αγώνες των μεγάλων μαζών για τις απόλυτα απαραίτητες και ζωτικές διεκδικήσεις τους. Μέσα στους αγώνες αυτούς οι κομμουνιστές μπορεί να έρχονται σε διαπραγματεύσεις ακόμη και με τους προδότες αρχηγούς των σοσιαλδημοκρατών και με τους ανθρώπους του Άμστερνταμ. Οι προσπάθειες της 2ης Διεθνούς να παρουσιάσει την τακτική του ΕΜ σα μια τακτική που προετοιμάζει τη συγχώνευση όλων των “εργατικών” κομμάτων, πρέπει βέβαια να αποκρουστούν κατηγορηματικά»5.

    Ειδικότερα, όσον αφορά στην εργατική κυβέρνηση εκτιμάται ότι:

   «Η εργατική κυβέρνηση (ενδεχομένως και εργατοαγροτική κυβέρνηση) πρέπει παντού να μας χρησιμεύει σα γενικό προπαγανδιστικό σύνθημα. Αλλά σαν άμεσο πολιτικό σύνθημα, η εργατική κυβέρνηση αποκτάει σημασία στις χώρες όπου η κατάσταση της αστικής κοινωνίας είναι ιδιαίτερα πολύ λίγο ασφαλής και όπου ο συσχετισμός των δυνάμεων μεταξύ των εργατικών κομμάτων και της μπουρζουαζίας θέτει στην ημερήσια διάταξη τη λύση της εργατικής κυβέρνησης σαν πολιτική ανάγκη. Σε αυτές τις χώρες το σύνθημα της “εργατικής κυβέρνησης” αποτελεί αναπόφευκτα συνέπεια όλης της τακτικής του ΕΜ […] Μια εργατική κυβέρνηση που προκύπτει από ένα κοινοβουλευτικό συνδυασμό, μπορεί επίσης να δώσει την ευκαιρία να αναζωογονηθεί το επαναστατικό εργατικό κίνημα. Είναι όμως αυτονόητο ότι η δημιουργία μιας πραγματικά εργατικής κυβέρνησης και η διατήρηση μιας κυβέρνησης που κάνει επαναστατική πολιτική θα οδηγήσουν αναγκαστικά στον πιο λυσσασμένο αγώνα και ίσως, και σε εμφύλιο πόλεμο εναντίον της μπουρζουαζίας. Επομένως, το σύνθημα της εργατικής κυβέρνησης μπορεί να εξαπολύσει εργατικούς αγώνες. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι κομμουνιστές πρέπει να δηλώσουν ότι είναι διατεθειμένοι να σχηματίσουν κυβέρνηση με μη κομμουνιστικά εργατικά κόμματα και οργανώσεις. Αυτό, όμως, μπορούν να το κάνουν μόνον αν υπάρχουν εγγυήσεις ότι αυτές οι εργατικές κυβερνήσεις θα κάνουν πραγματικό αγώνα εναντίον της μπουρζουαζίας, με την έννοια που μιλήσαμε παραπάνω»6.

    Για το ζήτημα του φασισμού η υπόδειξη του συνεδρίου ήταν πως η ανοικτή κυριαρχία του «στρέφεται ταυτόχρονα ενάντια στις βάσεις της αστικής δημοκρατίας γενικά», ότι η αστική τάξη επιδιώκει να αντικαταστήσει το καθεστώς της δημοκρατίας με την χοντροκομμένη μορφή της λευκοφρουρίτικης τρομοκρατικής αντίδρασης. Το 4ο συνέδριο της ΚΔ καθόρισε ως ένα από τα σπουδαιότερα καθήκοντα των κομμουνιστικών κομμάτων την οργάνωση της αντίστασης στο φασισμό. Τα κομμουνιστικά κόμματα έπρεπε να βαδίσουν επικεφαλής της εργατικής τάξης στην πάλη κατά των φασιστικών συμμοριών, εφαρμόζοντας κι εδώ ενεργητικά την τακτική του ενιαίου μετώπου και καταφεύγοντας υποχρεωτικά σε παράνομες μεθόδους οργάνωσης.


Α3. Το 5ο συνέδριο: παλινωδίες

   Το 5ο συνέδριο της ΚΔ διεξήγαγε τις εργασίες του στις 17 Ιουνίου με 8 Ιουλίου του 1924 στη Μόσχα. Ήταν το πρώτο συνέδριο που πραγματοποιήθηκε χωρίς το Λένιν κι αυτό όπως θα δούμε στη συνέχεια είχε τη σημασία του. Η αριστερίστικη πτέρυγα κατέληξε στο συμπέρασμα ότι πρέπει άμεσα να χαραχτεί γραμμή για την άμεση εγκαθίδρυση της δικτατορίας του προλεταριάτου στις καπιταλιστικές χώρες και να εγκαταλειφθεί η πολιτική του ΕΜ. Εναρμονισμένοι με αυτό το σκεπτικό επιτέθηκαν και στο σύνθημα του ενιαίου αντιιμπεριαλιστικού μετώπου που αφορούσε στο εθνικο-αποικιακό ζήτημα.

   Ο Ζηνόβιεφ και οι οπαδοί του επιπροσθέτως διατύπωσαν το συμπέρασμα ότι η τακτική του ΕΜ που χαράχθηκε από τα δύο προηγούμενα συνέδρια δε δικαιώθηκε και θεωρούσαν ότι η τακτική του ΕΜ είναι μόνο ένας ελιγμός και ότι χρειάζεται αναπροσαρμογή. Για αυτό ο Ζηνόβιεφ στην τοποθέτησή του αποκάλεσε το σχήμα της εργατοαγροτικής κυβέρνησης ως ψευδώνυμο της δικτατορίας του προλεταριάτου7.

   Τελικά οι αποφάσεις του συνεδρίου λαμβάνονται μέσα στο πνεύμα του «περίφημου» σχήματος του σοσιαλφασισμού:

    «Με τη συνεχιζόμενη αποσύνθεση της αστικής κοινωνίας, όλα τα αστικά κόμματα, ιδιαίτερα η σοσιαλδημοκρατία, παίρνουν ένα λίγο ή πολύ φασιστικό χαρακτήρα, χρησιμοποιούν τους φασιστικούς τρόπους πάλης ενάντια στο προλεταριάτο… Ο φασισμός και η σοσιαλδημοκρατία είναι οι δυο όψεις ενός και του ίδιου οργάνου της δικτατορίας του μεγάλου κεφαλαίου. Για αυτό η σοσιαλδημοκρατία δεν μπορεί ποτέ να είναι σίγουρος σύμμαχος του προλεταριάτου που αγωνίζεται εναντίον του φασισμού»8.

    Όμως, η 5η ολομέλεια της ΕΕ της ΚΔ διορθώνει την εκτροπή του συνεδρίου:

    α) το ζήτημα των συμμαχιών του προλεταριάτου λύνεται με λενινιστικό πνεύμα και χαράζεται το καθήκον το προλεταριάτο να βρίσκει το συγκεκριμένο σύμμαχο σε κάθε συγκεκριμένο καθήκον, ενώ ασκήθηκε κριτική στη σεχταριστική στάση που υπήρχε σε ορισμένα κόμματα απέναντι στην αγροτιά.

    β) χαράζεται προσανατολισμός στις αποικιακές και μισοαποικιακές χώρες, οι κομμουνιστές να δουλεύουν δραστήρια στο προλεταριάτο και στην πρωτοπορία του απελευθερωτικού κινήματος και ρίχνεται το σύνθημα της δημιουργίας «λαϊκο-επαναστατικών», «λαϊκών» και «εργατο-αγροτικών» κομμάτων, ενώ υποδεικνύεται στους κομμουνιστές της Ανατολής η ανάγκη επίμονης και συνεπούς δουλειάς μέσα στα κόμματα αυτά, με τον απαραίτητο όρο της διατήρησης της πολιτικής αυτοτέλειας των κομμουνιστών, μέχρι αυτά να μετατραπούν σε πολιτικές οργανώσεις αντιιμπεριαλιστικού μετώπου.

    γ) συστήνεται στα ΚΚ να απευθυνθούν στις ηγεσίες των άλλων εργατικών και αντιφασιστικών κομμάτων και η αντιφασιστική ενότητα να πραγματοποιηθεί και από τα κάτω και από τα πάνω9.

Α4. Το 6ο συνέδριο: και πάλι το σχήμα του σοσιαλφασισμού

    Το 6ο συνέδριο πραγματοποιήθηκε από τις 17 Ιούλη ως και την 1η Σεπτέμβρη του 1928, στη Μόσχα. Επικύρωσε την πολιτική του 5ου συνεδρίου με βάση την οποία σκοπός των κομμουνιστικών κομμάτων δεν ήταν μόνο η ενδυνάμωση της πάλης τους ενάντια στα αστικά κόμματα αλλά και στη σοσιαλδημοκρατία.

    Στο 6ο συνέδριο αποτυπώνεται η διαπάλη και ο προβληματισμός που υπήρχε γύρω από τα ζητήματα της τακτικής και στρατηγικής των κομμουνιστικών κομμάτων. Γίνεται φανερό ότι τα επαναστατικά κόμματα είχαν μπροστά τους δυο βασικά δρόμους: ένα πραγματικά επαναστατικό κι ένα σεχταριστικό. Τα ντοκουμέντα του συνεδρίου δείχνουν το «παλαντζάρισμα» ανάμεσα σε αυτούς τους δρόμους. Ας δούμε το γιατί:

    Το συνέδριο είτε για να συμβιβάσει τις αντικρουόμενες απόψεις, είτε γιατί πιεζόταν από την ίδια την πραγματικότητα, παρά το γεγονός ότι δεν αρνείται το σχήμα του σοσιαλφασισμού, ζητά από τους κομμουνιστές να κάνουν διάκριση ανάμεσα στους σοσιαλδημοκράτες εργάτες και σοσιαλδημοκράτες ηγέτες. Συγχρόνως, κατηγοριοποιεί τις χώρες σε τέσσερις ομάδες (του πολύ αναπτυγμένου καπιταλισμού, με μέσο επίπεδο ανάπτυξης, σε αποικίες, μισοαποικίες κι εξαρτημένες και σε ακόμη πιο καθυστερημένες χώρες π.χ. Αφρική)10. Ο τέτοιος διαχωρισμός συνδεόταν με τους δρόμους περάσματος στη δικτατορία του προλεταριάτου.

  Η τακτική του ΕΜ αναιρείται ακόμη περισσότερο από τη στιγμή που η αριστερή πτέρυγα της σοσιαλδημοκρατίας χαρακτηρίσθηκε ως η πιο επικίνδυνη πτέρυγα των σοσιαλδημοκρατικών κομμάτων. Έτσι, το πρωταρχικό καθήκον ήταν η αντιμετώπιση ακριβώς αυτής της πτέρυγας, κάτι που δυνάμωσε το επόμενο διάστημα τις σεχταριστικές τάσεις.

    Σημαίνουσας σημασίας ήταν η εκτίμηση για τον πόλεμο. Οι εκτιμήσεις του συνεδρίου, ενώ επικαλούνται το Λένιν στο ζήτημα του πολέμου, παραβιάζουν κατάφορα τη λενινιστική τακτική αφού ισοπεδώνουν την τακτική του επαναστατικού φορέα ανεξάρτητα από το χαρακτήρα του εκάστοτε πολέμου. Μια προσπάθεια που γίνεται να καταγραφεί μια τυπολογία που αφορά στο χαρακτήρα των πολέμων, στην ουσία ακυρώνεται.

    Όσον αφορά στο φασισμό η εκτίμηση που υπάρχει απέχει ακόμη από αυτή που διατυπώθηκε στο 7ο συνέδριο, αλλά εμπεριέχει σπέρματα μιας σωστής τοποθέτησης11.

    Το 1930 συνέρχεται η 11η ολομέλεια της Εκτελεστικής Επιτροπής της ΚΔ (ΕΕΚΔ). Σημαντικό σημείο στις εργασίες της ολομέλειας αποτέλεσε η κριτική ορισμένων λανθασμένων απόψεων για το φασισμό και ιδιαίτερα της άποψης ότι ο φασισμός είναι μόνο σημάδι αποσύνθεσης κι εξασθένισης του καπιταλισμού, ότι αποτελεί αναπόφευκτη βαθμίδα στην αποσύνθεση του καπιταλισμού και ότι θα οδηγήσει γρήγορα στην κατάρρευση του καπιταλισμού12.

Β. Το μεσοδιάστημα μέχρι την επόμενη στροφή της ΚΔ

    Το 1932 φέρνει μία όξυνση της ταξικής πάλης στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ. Συγχρόνως στις αρχές της δεκαετίας του 1930 η επίθεση της ιμπεριαλιστικής αντίδρασης και του φασισμού παίρνει πιο απειλητικές διαστάσεις. Το εθνικοσοσιαλιστικό κόμμα της Γερμανίας υποστηρίζεται όλο και πιο δραστήρια από τις βασικές ομάδες του χρηματιστικού κεφαλαίου. Η ιμπεριαλιστική αντίδραση είδε στο φασισμό τη δυνατότητα να συντρίψει τρομοκρατικά το επαναστατικό προλεταριάτο, να εκμηδενίσει κατά τα λεγόμενα του Χίτλερ το καρκίνωμα της δημοκρατίας, με τελική κατεύθυνση το χτύπημα της Σοβιετικής Ένωσης. Ειδικότερα για το γερμανικό κεφάλαιο ο φασισμός ήταν λύση τόσο για την υπέρβαση της κρίσης, όσο και για την επανάκτηση των χαμένων εδαφών από τον Α΄ παγκόσμιο πόλεμο. Το 1933 οι χιτλερικοί «ανεβαίνουν» στην εξουσία.

    Η ΚΔ ξεσκέπαζε συνεχώς το φασισμό ως τρομοκρατική δικτατορία του μεγάλου κεφαλαίου και πρόσθετε ότι με την εθνικιστική και κοινωνική δημαγωγία του προσελκύει στις γραμμές του τα καταστραμμένα μικροαστικά και τα ταξικά ξεπεσμένα στρώματα του πληθυσμού, δημιουργώντας έτσι τη μαζική του βάση. Παράλληλα εκτιμήθηκε ότι ο φασισμός συνδέεται με το σάπισμα του καπιταλισμού, με τη γενική κρίση του, με τις περιόδους όξυνσης των ταξικών αντιθέσεων και με την αστάθεια των αστικών καθεστώτων. Εκτιμούσε, ακόμη, ότι ο φασισμός βρίσκεται στον αντίποδα του σοσιαλισμού και της Σοβιετικής Ένωσης.

    Στο μεταξύ ο αριστερισμός που είχε εμφανιστεί σε κάποια κομμουνιστικά κόμματα τη δεκαετία του 1920, τη δεκαετία του 1930 άρχισε να χάνει έδαφος.

    Το 1932 διεξάγεται η 12η ολομέλεια της ΕΕΚΔ. Στην εισήγησή του ο Κούουσινεν κάλεσε τα κομμουνιστικά κόμματα να ξεκινούν στη μαζική τους δουλειά «από εκείνα τα ζητήματα και τα γεγονότα της ημέρας που στη δοσμένη στιγμή συγκινούν ιδιαίτερα τους εργάτες», να βάζουν στη βάση της πολιτικής του ενιαίου εργατικού μετώπου «μόνο άμεσους πρακτικούς σκοπούς των τωρινών ταξικών μαχών του προλεταριάτου, επίκαιρα συνθήματα δράσης της κομμουνιστικής πολιτικής και όχι τις αρχές του κομμουνιστικού προγράμματος, που δεν είναι ακόμη κατανοητές από τους εξωκομματικούς και τους ρεφορμιστές εργάτες, που μπορούν όμως να εκλαϊκευτούν για αυτούς στην πορεία των επίκαιρων μερικότερων αγώνων»13.

    Η παραπάνω τοποθέτηση δείχνει μια διαφοροποίηση με το πνεύμα του 5ου και 6ου συνεδρίου της ΚΔ. Η διαφοροποίηση αυτή συνεχίζεται και βαθαίνει όταν το 1933 ο φασισμός καταλαμβάνει την κυβερνητική εξουσία στη Γερμανία. Έτσι, η ΚΔ και τα τμήματά της αρχίζουν να αναζητούν επίμονα τρόπους για τη συσπείρωση όλων των αντιφασιστών για την απόκρουση της φασιστικής επίθεσης. Η επίθεση αυτή αφορούσε πρώτα και κύρια στους κομμουνιστές, αλλά όχι μόνο αυτούς.

    Επομένως, η ίδια η πολιτική του φασισμού οδηγούσε σε μια αναπροσαρμογή του σκεπτικού του 5ου και 6ου συνεδρίου και δε δικαίωνε σε καμία περίπτωση τον αριστερισμό. Γεγονότα, που έπαιξαν ρόλο σε αυτή την αναπροσαρμογή ήταν:

    α) η ωμή χρήση βίας από την πλευρά των φασιστών, β) η πίεση της βάσης της σοσιαλδημοκρατίας στην ηγεσία της. Στη βάση ωρίμαζε η σκέψη για την ανάγκη ενός «συμφώνου μη επίθεσης» ανάμεσα στη 2η και στην 3η Διεθνή, γ) η δίκη του Δημητρόφ και άλλων κομμουνιστών στη Λειψία με την κατηγορία του εμπρησμού του Ράιχσταγκ, δ) το διαφαινόμενο ξέσπασμα μιας παγκόσμιας πολεμικής σύρραξης.

    Τα πράγματα έχουν πάρει το δρόμο τους για την αλλαγή της τακτικής της ΚΔ. Στη 13η ολομέλεια (Νοέμβρης-Δεκέμβρης 1933) δίνεται ορισμός του φασισμού: είναι η ανοικτή τρομοκρατική δικτατορία των πιο αντιδραστικών, των πιο σοβινιστικών και των πιο ιμπεριαλιστικών στοιχείων του χρηματιστικού κεφαλαίου. Ταυτόχρονα υπογραμμίσθηκε ότι «ο φασισμός προσπαθεί να εξασφαλίσει στο μονοπωλιακό κεφάλαιο μαζική βάση ανάμεσα στους μικροαστούς, απευθυνόμενους στους κατεστραμμένους αγρότες, τους βιοτέχνες, τους ιδιωτικούς και δημόσιους υπάλληλους και ειδικότερα στα ταξικά ξεπεσμένα στοιχεία των μεγάλων πόλεων, προσπαθώντας μάλιστα να εισχωρήσει και στην εργατική τάξη»14.

Γ. Το 7ο Συνέδριο: η αναίρεση της γραμμής του 5ου και 6ου Συνεδρίου

Αποτέλεσμα εικόνας για 7ο συνεδριο κομιντερν

Γ1. Το κλίμα πριν τη διεξαγωγή του Συνεδρίου

    Το καλοκαίρι και το φθινόπωρο του 1934 προετοιμάζεται το 7ο συνέδριο της ΚΔ. Στις συζητήσεις που διεξάγονται υπάρχει πλέον προβληματισμός για τις παλιές θέσεις και την ανάγκη επικαιροποίησής τους. Από τη μία πλευρά ο Μανουήλσκι και ο Δημητρόφ εξηγούν τα λάθη του παρελθόντος κι ενισχύουν τη λογική για τη δημιουργία αντιφασιστικού μετώπου. Από την άλλη ο Μπέλα Κουν, ο Λοζόφσκι κ.ά. υπερασπίζονται τις παλιές θέσεις της ΚΔ. Ωστόσο, στην πορεία των συζητήσεων οι υποστηρικτές των παλιών θέσεων δείχνουν σιγά-σιγά να κατανοούν τα λάθη τους.

    Στις 9-10 Ιούλη του 1935 στη συνεδρίαση του Προεδρείου της ΕΕ της ΚΔ, τίθεται, πλέον, το ζήτημα του ενιαίου εργατικού μετώπου πολύ πλατύτερα από πριν. Γίνεται σύσταση στο Κομμουνιστικό Κόμμα της Γερμανίας να ανασυγκροτήσει τα ελεύθερα συνδικάτα και να ενώσει μέσα σε αυτά όλα τα αντιφασιστικά στοιχεία. Επίσης, γίνεται σύσταση στο Κομμουνιστικό Κόμμα της Γαλλίας να εξασφαλίσει με ευέλικτη και συνεπή πολιτική την ανώτατη ανάπτυξη του ενιαίου μετώπου.

Γ2. Η εισήγηση Δημητρόφ

Σχετική εικόνα

    Το 7ο συνέδριο πραγματοποιήθηκε στις 25 Ιούλη - 21 Αυγούστου του 1935 στη Μόσχα. Κεντρικό σημείο του συνεδρίου ήταν η εισήγηση του Δημητρόφ που είχε ήδη εκλεγεί Γενικός Γραμματέας της ΚΔ. Η εισήγησή του φέρει τον τίτλο «Η επίθεση του φασισμού και τα καθήκοντα της ΚΔ στον αγώνα για την ενότητα της εργατικής τάξης ενάντια στο φασισμό» και αποτελεί, κατά τη γνώμη μας, ένα από τα σπουδαιότερα ντοκουμέντα της μαρξιστικής φιλολογίας σε ζητήματα τακτικής και στρατηγικής του κομμουνιστικού κινήματος.

    Ο Δημητρόφ δίνει, κατ’ αρχάς την ιστορική ερμηνεία γέννησης του φασισμού. Η βάση πάνω στην οποία γεννήθηκε ήταν η οικονομική κρίση, η επαναστατικοποίηση των μαζών και η γέννηση του πρώτου προλεταριακού κράτους. Επαναλαμβάνει δε, τον ορισμό του φασισμού όπως αυτός διατυπώθηκε στη 13η ολομέλεια της ΕΕΚΔ: ως την πιο ανοικτή τρομοκρατική δικτατορία των πιο αντιδραστικών, των πιο ιμπεριαλιστικών στοιχείων του χρηματιστικού κεφαλαίου15.

    Ο Δημητρόφ αναδεικνύει τη διαφορά μεταξύ φασισμού και κοινοβουλευτικής αστικής δημοκρατίας:

   «Ο ερχομός του φασισμού στην εξουσία, δεν είναι μια απλή αντικατάσταση μιας αστικής κυβέρνησης από μιαν άλλη. Είναι η αλλαγή της μορφής διακυβέρνησης της ταξικής κυριαρχίας της αστικής τάξης, της αστικής δημοκρατίας, με μιαν άλλη μορφή, την ανοικτή τρομοκρατική δικτατορία. Το να παραβλέπουμε αυτή τη διαφορά είναι σοβαρό λάθος. Θα εμπόδιζε το επαναστατικό προλεταριάτο να κινητοποιήσει τα πλατιά στρώματα των εργαζομένων στην πόλη και στην ύπαιθρο, στον αγώνα ενάντια στην απειλή της αρπαγής της εξουσίας από τους φασίστες καθώς και στην εκμετάλλευση των αντιθέσεων που υπάρχουν μέσα στο στρατόπεδο της ίδιας της αστικής τάξης. Ωστόσο, δεν είναι λιγότερο σοβαρό και επικίνδυνο το σφάλμα του να υποτιμούμε τη σημασία που έχουν τώρα στις χώρες της αστικής δημοκρατίας τα οξυνόμενα αντιδραστικά μέτρα της αστικής τάξης για την εγκαθίδρυση της φασιστικής δικτατορίας. Εκείνα τα μέτρα, που οδηγούν στο πνίξιμο των δημοκρατικών ελευθεριών των εργαζομένων, στην παραποίηση και στον περιορισμό των δικαιωμάτων του κοινοβουλίου, στην όξυνση των αντιποίνων ενάντια στο επαναστατικό κίνημα»16.

    Ο Δημητρόφ κάνει ξεκάθαρο ότι ο φασισμός δεν είναι αποκομμένος από αυτά τα αστικά κόμματα. Μπορεί να έρχεται στην εξουσία έπειτα από σκληρό αγώνα ανάμεσα σε αυτόν και τα αστικά κόμματα, όμως, τα ίδια τα αστικά κόμματα παίρνουν μέτρα που διευκολύνουν τον ερχομό του. Ευθύνες υπάρχουν και στα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα που οι ηγέτες τους απέκρυψαν και συγκάλυψαν από τις μάζες τον πραγματικό ταξικό χαρακτήρα του φασισμού. Φροντίζει, ωστόσο, στη συνέχεια να κάνει το διαχωρισμό της σοσιαλδημοκρατίας σε δυο μεγάλα στρατόπεδα: ένα αντιδραστικό που αντιτίθεται στη σύμπραξη με τους κομμουνιστές και στη δημιουργία ενός ΕΜ και ένα επαναστατικών στοιχείων που είναι υπέρ της δημιουργίας ΕΜ17.

    Δίνοντας το περιεχόμενο και τις μορφές του ΕΜ ο Δημητρόφ εξηγεί πως ένα πλατύ ΕΜ σημαίνει: α) μεταφορά της οικονομικής κρίσης στις πλάτες της πλουτοκρατίας, β) κοινός αγώνας ενάντια σε όλες τις μορφές της φασιστικής επίθεσης, για την υπεράσπιση των κατακτήσεων και δικαιωμάτων των εργαζομένων, ενάντια στην κατάργηση των αστικοδημοκρατικών ελευθεριών, γ) κοινός αγώνας ενάντια στον κίνδυνο ενός επερχόμενου ιμπεριαλιστικού πολέμου. Ένα πρώτο στάδιο υλοποίησης αυτού του μετώπου θα είναι η οργάνωση μιας μαζικής πολιτικής απεργίας. Τονίζει δε ότι «οι κομμουνιστές δεν πρέπει να παραιτηθούν ούτε στιγμή από την ανεξάρτητη δράση, να διαφωτίζουν τις μάζες σύμφωνα με τις κομμουνιστικές αρχές, να τις οργανώνουν και να τις κινητοποιούν» (η υπογράμμιση στο κείμενο)18. Άλλες μορφές υλοποίησης της τακτικής του ΕΜ θα είναι οι τοπικές συμφωνίες για κοινές ενέργειες (οικονομικά ή/και δημοκρατικά αιτήματα), η πολιτική συνεννόηση κορυφών, τα αιρετά υπερκομματικά ταξικά όργανα στα εργοστάσια, στους ανέργους, στις εργατικές συνοικίες, ανάμεσα στους απλούς ανθρώπους της πόλης και του χωριού.

    Και πώς ακριβώς θα γίνεται η συνεννόηση ανάμεσα στους κομμουνιστές και στους σοσιαλδημοκράτες; Ο Δημητρόφ χρησιμοποιεί ένα παράδειγμα: «Προηγούμενα, πολλοί κομμουνιστές φοβόντουσαν μήπως πέσουν σε οπορτουνισμό, εάν σε κάθε μερικό αίτημα των σοσιαλδημοκρατών δεν αντιτάσσανε τα δικά τους και δυο φορές πιο ριζοσπαστικά αιτήματα. Πρόκειται για αφελές λάθος. Όταν για παράδειγμα οι σοσιαλδημοκράτες απαιτούν τη διάλυση των φασιστικών οργανώσεων, σε καμία περίπτωση δε χρειάζεται να προσθέσουμε εμείς “και της κρατικής αστυνομίας” (γιατί είναι σκοπιμότερο να θέσουμε το αίτημα σε μια άλλη περίπτωση), αλλά πρέπει να πούμε στους σοσιαλδημοκράτες εργάτες: είμαστε έτοιμοι να δεχτούμε το αίτημα του κόμματός σας σαν αίτημα του προλεταριακού Ενιαίου Μετώπου και να αγωνιστούμε ως το τέλος για την πραγματοποίησή του. Ας αρχίσουμε μαζί τον αγώνα»19.

    Ο Δημητρόφ για να προλάβει αταξικές ή υπερταξικές ερμηνείες του ΕΜ διευκρινίζει πως η υλοποίηση του ΕΜ περνά κυρίως μέσα από την ενότητα των συνδικάτων και θέτει ως στόχο την επανοικοδόμηση των συνδικάτων σε κάθε χώρα. Τάσσεται απερίφραστα υπέρ ενός ενιαίου συνδικάτου σε κάθε κλάδο παραγωγής, ενός ενιαίου συνδέσμου συνδικάτων σε κάθε χώρα, υπέρ των ενιαίων διεθνών ενώσεων συνδικάτων κατά κλάδους παραγωγής, υπέρ μιας ενιαίας Συνδικαλιστικής Διεθνούς πάνω στη βάση της ταξικής πάλης, υπέρ των ενιαίων ταξικών συνδικάτων, ως το σπουδαιότερο προπύργιο της εργατικής τάξης ενάντια στην επίθεση του κεφαλαίου και του φασισμού20.

    Πολύ σημαντικό κομμάτι της εισήγησης του Δημητρόφ αποτελεί η κυβέρνηση του ΕΜ. Ο Δημητρόφ ξεκαθαρίζει πως αν παρουσιαστεί η ευκαιρία οι κομμουνιστές δε θα πρέπει να πουν όχι στο σχηματισμό μιας κυβέρνησης πάνω στη βάση του ΕΜ ή του αντιφασιστικού λαϊκού μετώπου. Ο Δημητρόφ διευκρινίζει πως δε θα πρόκειται για μια κυβέρνηση της δικτατορίας του προλεταριάτου, αλλά για μια κυβέρνηση του ΕΜ στις παραμονές μιας σοβιετικής επανάστασης. Υπό ποιες προϋποθέσεις μπορεί να σχηματιστεί μια τέτοια κυβέρνηση; Υπό τρεις προϋποθέσεις, κατά τη γνώμη του Δημητρόφ: α) η κρατική μηχανή να έχει παραλύσει και η αστική τάξη να είναι ανίκανη να εμποδίσει το σχηματισμό μιας κυβέρνησης ΕΜ, β) οι πλατιές μάζες των εργαζομένων και ιδιαίτερα τα συνδικάτα να εμφανίζονται ορμητικά κατά του φασισμού, αλλά να μην είναι ακόμη έτοιμα να πραγματοποιήσουν μια σοσιαλιστική επανάσταση και γ) όταν υπάρχει διαφοροποίηση και στους κόλπους της σοσιαλδημοκρατίας υπάρχει ένα σημαντικό τμήμα που απαιτεί ανελέητα μέτρα ενάντια στους φασίστες και αντιτίθεται σε εκείνο το τμήμα του κόμματος που είναι αντικομμουνιστικό21. Οι προϋποθέσεις που θέτει ο Δημητρόφ είναι μια παραλλαγή των προϋποθέσεων που έθετε ο Λένιν προκειμένου να διαγνωσθεί μια επαναστατική κατάσταση.

    Ας μη βιαστεί κάποιος να χαρακτηρίσει τα παραπάνω ως οπορτουνιστική παρέκκλιση και αυτό για τους εξής λόγους:

   α) το σύνθημα της εργατικής ή εργατο-εργατικής κυβέρνησης συζητήθηκε και στο 4ο και 5ο συνέδριο της ΚΔ. Στο πρώτο, μάλιστα, ήταν εν ζωή και ο Λένιν ο οποίος δεν εξέφρασε κάποια αντίρρηση.

    β) ο Δημητρόφ δε δίνει στο σχήμα της κυβέρνησης του ΕΜ νομοτελειακό χαρακτήρα αφού λέει πως δεν είναι απίθανο μετά από επαναστατική ανατροπή της αστικής τάξης να σχηματιστεί σε μια χώρα μια σοβιετική κυβέρνηση πάνω στη βάση ενός κυβερνητικού μπλοκ του ΚΚ με ένα ορισμένο κόμμα22·

    γ) ο Δημητρόφ δε βλέπει ένα σχήμα διαχείρισης, μια κυβέρνηση που απλώς θα αποκαταστήσει τους καταλυμένους αστικοδημοκρατικούς θεσμούς, αλλά ένα βήμα για την επαναστατική κατάκτηση της εξουσίας.

    δ) ο Δημητρόφ διαχωρίζει τη θέση του από αυτή των δεξιών οπορτουνιστών που προσπαθούσαν, όπως λέει, να κατασκευάσουν ένα δημοκρατικό ενδιάμεσο στάδιο ανάμεσα στη δικτατορία της αστικής τάξης και τη δικτατορία του προλεταριάτου κι έτσι να δημιουργήσουν στην εργατική τάξη την αυταπάτη για ένα ειρηνικό κοινοβουλευτικό περίπατο. Ο Δημητρόφ απορρίπτει ένα ενδιάμεσο δημοκρατικό στάδιο, όπως αυτό που κατασκεύασαν οι δεξιοί οπορτουνιστές, δημιουργώντας την αυταπάτη για ένα ειρηνικό πέρασμα στο σοσιαλισμό23.

    ε) ο πρωτεργάτης, ο οργανωτής, η κινητήρια δύναμη του ΕΜ της εργατικής τάξης είναι στο βάθος μόνο το Κομμουνιστικό Κόμμα.

    Ο Δημητρόφ δεν αφήνει κανένα περιθώριο παρερμηνείας για όλα αυτά όταν με ρητό τρόπο γράφει: «Όσο μια τέτοια κυβέρνηση θα διεξάγει πραγματικά αγώνα ενάντια στους εχθρούς του λαού και θα αφήνει ελευθερία δράσης στην εργατική τάξη και στο Κομμουνιστικό Κόμμα, εμείς οι κομμουνιστές θα την υποστηρίξουμε με κάθε τρόπο και θα αγωνιστούμε στις πρώτες γραμμές σα στρατιώτες της επανάστασης. Δηλώνουμε όμως ανοικτά στις μάζες: η κυβέρνηση αυτή δεν μπορεί να φέρει την τελική σωτηρία. Δεν είναι σε θέση να ανατρέψει την ταξική κυριαρχία των εκμεταλλευτών, για αυτό και δεν μπορεί να ματαιώσει οριστικά τον κίνδυνο της φασιστικής αντεπανάστασης. Επομένως πρέπει να προετοιμαζόμαστε για τη σοσιαλιστική επανάσταση! Η σωτηρία θα έρθει αποκλειστικά και μόνο από την εξουσία των σοβιέτ!»24.

    Το ίδιο ξεκάθαρος είναι όταν αναφέρεται και στις σχέσεις κομμουνιστικού κόμματος και σοσιαλδημοκρατίας. Το ΕΜ, κατά το Δημητρόφ, δε σημαίνει απουσία κριτικής απέναντι στη δεύτερη: «Η προθυμία μας, να διεξάγουμε τον αγώνα ενάντια στο φασισμό μαζί με τα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα και οργανώσεις, συνδυάζεται και θα συνδυάζεται με την ανελέητη πάλη ενάντια στο σοσιαλδημοκρατισμό σαν ιδεολογία και πράξη του συμβιβασμού με την αστική τάξη και συνεπώς ενάντια σε κάθε διείσδυση της ιδεολογίας αυτής μέσα στις δικές μας γραμμές»25.

Γ3. Οι αποφάσεις του Συνεδρίου

    Οι αποφάσεις του 7ου συνεδρίου κινήθηκαν στο πνεύμα της εισήγησης του Δημητρόφ. Σημαντικό σημείο των αποφάσεων είναι αυτό στο οποίο ασκείται κριτική στο σεχταρισμό και στις καθυστερήσεις που παρουσιάζονται από τη πλευρά των κομμουνιστικών οργανώσεων: «Το 7ο παγκόσμιο συνέδριο της ΚΔ σημειώνει σοβαρά λάθη στη δουλειά ορισμένων τμημάτων της ΚΔ. Καθυστερημένη εφαρμογή της τακτικής του ενιαίου μετώπου, ανικανότητα να κινητοποιήσουν τις μάζες γύρω από τις μερικές διεκδικήσεις τόσο πολιτικές όσο και οικονομικές, μη κατανόηση της αναγκαιότητας της πάλης για την υπεράσπιση των δημοκρατικών υπολειμμάτων, μη κατανόηση της αναγκαιότητας της δημιουργίας του λαϊκού αντιιμπεριαλιστικού μετώπου στις αποικίες και στις εξαρτημένες χώρες, περιφρόνηση της δουλειάς μέσα στα ρεφορμιστικά και φασιστικά συνδικάτα και τις μαζικές οργανώσεις των εργαζομένων που δημιουργούνε τα αστικά κόμματα…»26.

Και σε άλλο σημείο: «Η πραγματοποίηση του ΕΜ απαιτεί από τους κομμουνιστές να υπερνικήσουν τον αυτοϊκανοποιούμενο σεχταρισμό μέσα στις ίδιες τις γραμμές τους, ο οποίος στην τωρινή στιγμή, σε πολλές περιπτώσεις δεν είναι μια “παιδική αρρώστια” του κομμουνιστικού κινήματος, μα ένα ριζωμένο ελάττωμα. Υπερτιμώντας το βαθμό της επαναστατικής ωριμότητας των μαζών, δημιουργώντας την αυταπάτη πως κατορθώσαμε κιόλας να φράξουμε το δρόμο στο φασισμό τη στιγμή που το φασιστικό κίνημα συνέχιζε να αναπτύσσεται, αυτός ο σεχταρισμός καλλιεργούσε στην πραγματικότητα, την παθητικότητα μπροστά στο φασισμό. Υποκαθιστώντας στην πρακτική τις μέθοδες καθοδήγησης των μαζών από τις μέθοδες καθοδήγησης μιας στενής ομάδας, αντικαθιστώντας τη μαζική πολιτική με μια αφηρημένη προπαγάνδα και ένα αριστερό δογματισμό, εγκαταλείποντας τη δουλειά μας μέσα στα ρεφορμιστικά συνδικάτα και τις μαζικές φασιστικές οργανώσεις, βάζοντας στο ίδιο καλούπι την τακτική και τα συνθήματα για όλες τις χώρες, αυτός ο σεχταρισμός επιβράδυνε σε μεγάλο βαθμό την ανάπτυξη των Κομμουνιστικών Κομμάτων, έκανε πιο δύσκολη την εφαρμογή μιας πραγματικής μαζικής πολιτικής, εμπόδιζε τη χρησιμοποίηση των δυσκολιών του ταξικού εχθρού για την ενίσχυση του επαναστατικού κινήματος, παρεμπόδιζε το κέρδισμα των πλατιών προλεταριακών μαζών από τα Κομμουνιστικά κόμματα» (οι υπογραμμίσεις δικές μας)27.

    Με εκτιμήσεις όπως οι παραπάνω, είναι φυσικό να υπάρχουν, πλέον, σαφείς διαφοροποιήσεις σε πολλά ζητήματα τακτικής της ΚΔ σε σχέση με τα προηγούμενα συνέδρια.

Αναφέρουμε ενδεικτικά μερικές τέτοιες διαφοροποιήσεις:

    α) Στο 6ο συνέδριο η ΚΔ εκτιμούσε πως ο φασισμός προωθούνταν από τη σοσιαλδημοκρατία, ήταν δημιούργημά της. Στην απόφαση του 7ου συνεδρίου τέτοιου είδους εκτιμήσεις εκλείπουν. Αντιθέτως εκτιμάται ότι «Το χρηματιστικό κεφάλαιο επιδιώκει να συγκρατήσει την αγανάκτηση των μικροαστικών μαζών κατά του καπιταλισμού, με τη βοήθεια του πράκτορά του φασισμού», χωρίς αυτό να σημαίνει ότι αθωώνεται η σοσιαλδημοκρατία που «εξαιτίας της διασπαστικής της πολιτικής» που «στηρίζονταν πάνω στην ταξική συνεργασία με την κεφαλαιοκρατία», εμποδιζόταν η οργάνωση του προλεταριάτου28. Κι ακόμη «βασικός εμπρηστής του επερχόμενου ιμπεριαλιστικού πολέμου» θεωρείται ο γερμανικός φασισμός29.

    β) Επίσης, η εκτίμηση για τη σοσιαλδημοκρατία διαφοροποιείται. Καταγράφονται δυο τάσεις, δυο κύρια στρατόπεδα. Το ένα απαρτίζεται από τα αντιδραστικά στοιχεία που «προσπαθούν να συνεχίσουν την πολιτική της ταξικής συνεργασίας», ενώ το άλλο από εκείνα τα στοιχεία «που γίνονται επαναστατικά, που είναι υπέρ της συγκρότησης του ενιαίου προλεταριακού μετώπου και περνάνε όλο και περισσότερο στις θέσεις της επαναστατικής ταξικής πάλης» (ας θυμηθούμε τις εκτιμήσεις για την «αριστερή» σοσιαλδημοκρατία ως τον πιο επικίνδυνο εχθρό του κινήματος)30. Η ΚΔ αντιμετωπίζει το ζήτημα της συμμαχίας με τη σοσιαλδημοκρατία με διαλεκτικό κι επαναστατικό τρόπο στη συγκεκριμένη ιστορική συγκυρία και αυτό γιατί ενώ από τη μια προτρέπει τις κομμουνιστικές οργανώσεις να προβούν σε κοινές ενέργειες με τους σοσιαλδημοκράτες και τα ρεφορμιστικά συνδικάτα, από την άλλη διευκρινίζει πως αυτό πρέπει να γίνει χωρίς την εγκατάλειψη ούτε για μια στιγμή της ανεξάρτητης δουλειάς της κομμουνιστικής προπαγάνδας31.

    γ) Η απόφαση καταδικάζει τις μοιρολατρικές απόψεις για το αναπόφευκτο της νίκης του φασισμού32.

    δ) Όσον αφορά στην εκτίμηση για τον πόλεμο επιβεβαιώνονται παλαιότερες εκτιμήσεις, ότι ο επερχόμενος πόλεμος δε λύνει μόνο ενδοϊμπεριαλιστικές αντιθέσεις αλλά στοχεύει και την ίδια τη Σοβιετική Ένωση33. Αυτή είναι μία εκτίμηση βαρύνουσας σημασίας που σχετίζεται με το χαρακτήρα του πολέμου, την κομμουνιστική προπαγάνδα και τη συγκρότηση συμμαχιών. Επίσης διαπιστώνεται ότι: «Αν οποιοδήποτε αδύνατο κράτος υποστεί επίθεση από μια ή περισσότερες μεγάλες ιμπεριαλιστικές δυνάμεις, που θα θέλουν να καταστρέψουν την ανεξαρτησία του και την εθνική του ενότητα ή να το διαμοιρασθούν όπως αυτό έγινε στην ιστορία της Πολωνίας, ο πόλεμος της εθνικής μπουρζουαζίας μιας τέτοιας χώρας, για την απόκρουση αυτής της επίθεσης, μπορεί να πάρει χαρακτήρα απελευθερωτικού πολέμου στον οποίο η εργατική τάξη και οι κομμουνιστές αυτής της χώρας δεν μπορούν να μην επέμβουν. Το καθήκον των κομμουνιστών μιας τέτοιας χώρας έγκειται στο, διεξάγοντας μια αδιάλλακτη πάλη για να εξασφαλίσουν τις οικονομικές και πολιτικές θέσεις των εργατών, των εργαζόμενων αγροτών και των εθνικών μειονοτήτων, να μπουν ταυτόχρονα στις πρώτες γραμμές των αγωνιστών για την εθνική ανεξαρτησία και να διεξάγουν ως το τέλος τον απελευθερωτικό πόλεμο, μην επιτρέποντας στη “δική τους” κεφαλαιοκρατία να ζητήσει συμβιβασμούς με τις επιτιθέμενες δυνάμεις εις βάρος των συμφερόντων της χώρας τους»34.

Δ. Αδύνατες πλευρές και λάθη της «νέας» γραμμής του ΕΜ

Αν θέλουμε να είμαστε αντικειμενικοί απέναντι στην ιστορία του κομμουνιστικού κινήματος δε θα πρέπει να την εξωραΐζουμε. Ξεκαθαρίζουμε, βεβαίως, πως τα όποια λάθη δεν αναιρούν τη γενικά σωστή γραμμή του 7ου συνεδρίου και δε χαρακτηρίζουν την τακτική του ΕΜ ως οπορτουνιστική.

Δ1. Σχετικά με κάποιες κατευθύνσεις του Δημητρόφ

    Ο ίδιος ο Δημητρόφ αφιερώνει μία σεβαστή έκταση στο κείμενό του για τους κινδύνους και τα πιθανά λάθη. Διακρίνει, συγκεκριμένα, τρεις κατηγορίες λαθών. Η πρώτη κατηγορία έχει να κάνει με το ότι το ζήτημα της εργατικής κυβέρνησης δε συνδέθηκε ξεκάθαρα με την ύπαρξη πολιτικής κρίσης. Έτσι, ο δεξιός οπορτουνισμός ερμήνευσε το σύνθημα της εργατικής κυβέρνησης, ως ένα αίτημα που μπορεί να υλοποιηθεί και σε «ομαλές» καταστάσεις, ενώ οι «αριστεροί» συνέδεσαν την εργατική κυβέρνηση με την ένοπλη εξέγερση. Η δεύτερη κατηγορία λαθών έχει να κάνει με την απουσία σύνδεσης της εργατικής κυβέρνησης με την ανάπτυξη ενός αγωνιστικού μαζικού κινήματος του ΕΜ του προλεταριάτου. Έτσι, οι δεξιοί υποβάθμισαν το ζήτημα της εργατικής κυβέρνησης σε ένα απλό κοινοβουλευτικό αγώνα και οι «αριστεροί» απέρριπταν κάθε συμβιβασμό με τη σοσιαλδημοκρατία. Η τρίτη κατηγορία λαθών αφορούσε στην πολιτική πρακτική της εργατικής κυβέρνησης. Το δεξιό ρεύμα θεωρούσε ότι η εργατική κυβέρνηση έπρεπε να μείνει μέσα στα αστικά πλαίσια, ενώ οι υπεραριστεροί παραιτήθηκαν από οποιαδήποτε προσπάθεια να συγκροτηθεί η εργατική κυβέρνηση. Ως αρνητικό ιστορικό παράδειγμα αναφέρει την περίπτωση της κυβέρνησης στη Σαξονία και στο Τύρινγκεν. Οι κομμουνιστές που συμμετείχαν σε αυτή την κυβέρνηση, κατηγορούνται από το Δημητρόφ ότι συμπεριφέρθηκαν ως συνηθισμένοι αστικοί κοινοβουλευτικοί εκπρόσωποι35.

    Πέρα από τις επισημάνσεις του Δημητρόφ θα παραθέσουμε και μερικά σημεία από την εισήγησή του, όπως και μερικά γεγονότα που αποτελούν αντικείμενο προβληματισμού και ιστορικής μελέτης. Θα σταθούμε επιφυλακτικά απέναντι στα όσα θα διατυπώσουμε παρακάτω εξαιτίας της έλλειψης ιστορικών στοιχείων προκειμένου να έχουμε μια ολοκληρωμένη άποψη.

    Αναφερόμενος ο Δημητρόφ, στην εισήγησή του, στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής, προτείνει τη δημιουργία ενός μαζικού κόμματος των εργαζομένων, ενός «Εργατικού και Αγροτικού Κόμματος», που θα αποτελούσε την ειδική μορφή ενός ΛΜ των μαζών στην Αμερική, που θα αντιπαρατεθόταν στα τραστ και στις τράπεζες και σε ένα πιθανό επερχόμενο φασισμό. Ένα τέτοιο κόμμα, πάντα κατά το Δημητρόφ, δε θα ήταν ούτε κομμουνιστικό, ούτε σοσιαλιστικό. Θα έπρεπε να ήταν, όμως, αντιφασιστικό κι όχι αντικομμουνιστικό. Επιβραβεύει, μάλιστα, τους συντρόφους της Αμερικής που έχουν πάρει ήδη μια τέτοια πρωτοβουλία36. Η θέση του Δημητρόφ νομίζουμε πως δεν είναι σωστή κι έρχεται σε αντίθεση με το γενικότερο σκεπτικό του για την αυτοτέλεια των κομμουνιστικών κομμάτων. Επιπλέον, ένα κόμμα για να δημιουργηθεί και να υπάρξει πρέπει να έχει ταξική αναφορά και όχι απλά ιδεολογική. Ένα κόμμα που είναι αντιφασιστικό, έχει απλά ιδεολογική αναφορά και μάλιστα «αντί», χωρίς καθαρό προσδιορισμό, δηλαδή απλώς ετεροπροσδιορίζεται. Νομίζουμε πως ο Δημητρόφ οδηγήθηκε σε μια τέτοια θέση κάτω από την πίεση των δυσκολιών στην Αμερική και από την αδύνατη παρουσία του κόμματος.

    Ο Δημητρόφ στην εισήγησή του επιβραβεύει, επίσης, τη στάση του Αγγλικού Κομμουνιστικού Κόμματος που στηρίζει την κυβέρνηση των εργατικών παρά το γεγονός, όπως διαπιστώνει το ίδιο το αγγλικό κόμμα, ότι οι δυο προηγούμενες κυβερνήσεις των εργατικών δεν κράτησαν τις υποσχέσεις τους απέναντι στην εργατική τάξη. Η στήριξη από το κόμμα έγινε προκειμένου να συντριβεί η «Εθνική Κυβέρνηση». Για αυτό το λόγο το κόμμα δήλωνε την πρόθεσή του να αναλύσει μαζί με τους εργατικούς ένα κοινό πρόγραμμα που θα προασπίσει τα αμεσότερα οικονομικά και πολιτικά συμφέροντα της εργατικής τάξης και όλων των εργαζομένων. Όσο μπορούμε να γνωρίζουμε τις συνθήκες της Αγγλίας, νομίζουμε ότι η γραμμή του κόμματος ήταν λάθος και κατά συνέπεια λάθος και η συγκεκριμένη θέση του Δημητρόφ.

Δ2. Λάθη στην πράξη

    Η κυβέρνηση Λέον Μπλουμ του ΛΜ στη Γαλλία είναι μία περίπτωση εσφαλμένης εφαρμογής του ΕΜ ή σε κάθε περίπτωση ανολοκλήρωτης εφαρμογής του. Στις γενικές εκλογές του 1936 τα κόμματα που αποτελούσαν το ΛΜ συνασπίστηκαν και κέρδισαν μια συντριπτική νίκη. Ο συνασπισμός αποτελούνταν από το κομμουνιστικό, το σοσιαλιστικό και το ριζοσπαστικό κόμμα. Ο αριθμός των κομμουνιστών βουλευτών αυξήθηκε από 10 σε 73 και των σοσιαλιστών από 101 σε 148. Σε σύγκριση με το 1932 το Κομμουνιστικό Κόμμα διπλασίασε τον αριθμό των ψήφων του. Ο σοσιαλιστής Λέον Μπλουμ έγινε πρωθυπουργός της Γαλλίας. Το Κομμουνιστικό Κόμμα δεν πήρε μέρος άμεσα στην κυβέρνηση, αλλά την υποστήριξε ενεργά κάνοντάς της κριτική όποτε το θεωρούσε απαραίτητο.  Στη διάρκεια του κινήματος του ΛΜ το κόμμα δεκαπλασίασε τις οργανωμένες δυνάμεις του, ενώ στη νεολαία οι δυνάμεις του αυξήθηκαν κατά 30 φορές. Η κυβέρνηση πήρε θετικά μέτρα όπως αύξηση των αποδοχών των εργατών από 7 ως 15%, μπήκαν σε εφαρμογή οι συλλογικές συμβάσεις, εισήχθη η σαραντάωρη εργατική εβδομάδα και καθιερώθηκαν οι άδειες με πληρωμή. Ικανοποιήθηκαν, επίσης, ορισμένα αιτήματα της αγροτιάς και των μεσαίων στρωμάτων της πόλης. Όμως, κάποια στιγμή η κυβέρνηση άρχισε να παρουσιάζει ταλαντεύσεις στην πραγματοποίηση του προγράμματος του ΛΜ. Τότε η ΕΕΚΔ στήριξε την απόφαση του Κομμουνιστικού Κόμματος να μην επιταχύνει την κυβερνητική κρίση, εκτιμώντας πως κάτι τέτοιο θα σήμαινε μετατόπιση προς τα δεξιά. Στα μέσα του 1937 η κυβέρνηση Μπλουμ παραιτείται. Ακριβώς, αυτή η τελευταία απόφαση (για τη μη επιτάχυνση της κρίσης) νομίζουμε ότι ήταν λάθος. Ο φόβος για μετατόπιση προς τα δεξιά ήταν αβάσιμος με την έννοια ότι έτσι κι αλλιώς αυτή η μετατόπιση υφίσταται όσο μια τέτοια κυβέρνηση είναι διστακτική κι όσο ο επαναστατικός φορέας δεν καταγγέλλει αυτή τη διστακτικότητα και δεν επιταχύνει την κρίση.

    Στην Ισπανία συνενώθηκαν οι νεολαίες του κομμουνιστικού και του σοσιαλιστικού κόμματος. Το ίδιο έγινε και με συνδικάτα που ελέγχονταν από τους μεν και από τους δε (αυτό το τελευταίο δεν αποτελεί για εμάς αντικείμενο κριτικής), ενώ υπήρχε και προβληματισμός για τη συνένωση και των κομμάτων. Η ΕΕΚΔ εκτίμησε ότι δεν υπήρχαν οι συνθήκες για κάτι τέτοιο και αυτή η τελευταία συνένωση αποφεύχθηκε. Ωστόσο, η συνένωση των νεολαιών, για να κριθεί, θα πρέπει να έχουμε υπόψη μας αν τηρούνταν όλες εκείνες οι προϋποθέσεις που έθεσε ο Δημητρόφ στην εισήγησή του στο 7ο συνέδριο.

    Οι προθέσεις σε περιπτώσεις όπως οι παραπάνω ήταν αγαθές αλλά η κριτική δεν μπορεί να γίνεται με βάση τις προθέσεις. ούτε μόνο, ούτε κυρίως με αυτές37.

Ε. Αποτελέσματα της εφαρμογής της «νέας» γραμμής

    Η αλλαγή της γραμμής της ΚΔ είχε σοβαρά αποτελέσματα για τα κομμουνιστικά κόμματα και τα εργατικά κινήματα των χωρών στις οποίες εφαρμόσθηκε. Σε πολλές χώρες τεράστιες μάζες εργαζομένων κινητοποιήθηκαν ενάντια στο φασισμό και ο τελευταίος αναγκάσθηκε να υποχωρήσει. Παρακάτω παραθέτουμε ορισμένες μόνο χαρακτηριστικές περιπτώσεις από την ευρωπαϊκή εμπειρία.

    Υποστηρίζουμε πως η ελληνική εμπειρία ήταν από τις πλέον σημαντικές, αν όχι η σημαντικότερη. Συνειδητά παραλείπουμε την αναφορά μας για την Ελλάδα, γιατί για μια στοιχειώδη παράθεση γεγονότων και συμπερασμάτων δεν αρκεί μια παράγραφος που θα υποβάθμιζε την ιστορία του ελληνικού επαναστατικού κινήματος.

    Μια χαρακτηριστική περίπτωση είναι αυτή της Γαλλίας. Στις 6 Φλεβάρη του 1934 περισσότεροι από 20 χιλιάδες φασίστες προσπάθησαν να διεισδύσουν στη βουλή και άλλα κυβερνητικά κτήρια. Αλλά ο γαλλικός λαός υπό τη καθοδήγηση του Κομμουνιστικού Κόμματος έφραξε το δρόμο στους φασίστες. Στους δρόμους του Παρισιού κατέβηκαν 25 χιλιάδες εργαζόμενοι προκειμένου να εμποδίσουν την αρπαγή της κυβερνητικής εξουσίας από τους φασίστες. Με την πίεση των μαζών δόθηκε εντολή από την κυβέρνηση Νταλαντιέ στην αστυνομία να δράσει. Έτσι, με την παρέμβαση των μαζών και της αστυνομίας οι φασίστες διαλύθηκαν και ακυρώθηκε το σχέδιό τους38.

    Στην Τσεχοσλοβακία τα κομμουνιστικά κόμματα Τσεχίας και Σλοβακίας τέθηκαν επικεφαλής της αντίστασης κατά του Γερμανού κατακτητή, πρωτοστάτησαν στις απεργίες, τις διαδηλώσεις και τα σαμποτάζ, πήραν την πρωτοβουλία για την ίδρυση του Σλοβακικού Εθνικού Συμβουλίου το 1943 (Σλοβακικό). Το 1945 συγκροτείται το Εθνικό Μέτωπο (EM) Τσέχων και Σλοβάκων στο οποίο συμμετέχουν οι κομμουνιστές. Τον Απρίλιο του 1945 σχηματίζεται η κυβέρνηση του ΕΜ. Τα δυο κομμουνιστικά κόμματα της Τσεχοσλοβακίας είχαν ηγετική θέση στο ΕΜ. Καθώς αρχίζει η εφαρμογή του κυβερνητικού προγράμματος οι εθνικοσοσιαλιστές, το Λαϊκό κόμμα Τσεχίας και το Δημοκρατικό κόμμα Σλοβακίας επιχείρησαν να ανακόψουν την επαναστατική διαδικασία και να αποκαταστήσουν το αστικό στάτους κβο. Οι κομμουνιστές από την άλλη πάλευαν για τη μετεξέλιξη της εθνικοδημοκρατικής επανάστασης σε σοσιαλιστική. Το 1946 στις εκλογές για τη Συντακτική Συνέλευση και τις Εθνικές Επιτροπές το ΚΚ Τσεχοσλοβακίας λαμβάνει το 40% των ψήφων. Οι εκλογές αυτές αποτέλεσαν το εφαλτήριο για το βάθεμα των μεταρρυθμίσεων σε προοδευτική κατεύθυνση, ενώ συγχρόνως οι αστικές δυνάμεις αντιτάσσονται στο νέο πακέτο κυβερνητικών μέτρων. Έτσι, το Φεβρουάριο του 1948, οι αστοί επιχειρούν με τη βοήθεια ιμπεριαλιστικών δυτικών κύκλων να κάνουν πραξικόπημα το οποίο απέτυχε κι έτσι η εξουσία συγκεντρώθηκε στα χέρια της εργατικής τάξης. Η πολιτική του ΚΚ Τσεχοσλοβακίας ήταν αυτή που μαζικοποίησε το κόμμα. Ενώ μετά το τέλος του πολέμου το κόμμα είχε 37.000 μέλη, το Μάρτιο του 1946 ξεπέρασε το 1.000.000 μέλη με το 57,7% να είναι εργάτες. Ομοίως το ΚΚ Σλοβακίας είχε γίνει σημαντική πολιτική δύναμη39.

   Το 1935 η ΚΕ του ΚΚ Βουλγαρίας προτείνει τη δημιουργία Παλλαϊκού Αντιφασιστικού Μετώπου. Το 1936 το Μέτωπο αρχίζει και παίρνει σάρκα και οστά τόσο σε επίπεδο κορυφής όσο και σε επίπεδο βάσης. Η δράση του Μετώπου επικεντρώνεται σε ζητήματα δημοκρατίας και εργασιακών σχέσεων. Το 1939 σε σύνολο 45 διαφορετικών οργανώσεων οι 36 βρίσκονται υπό την επιρροή του Μετώπου. Αφότου η Βουλγαρία μετατρέπεται σε γερμανικό ορμητήριο ξεκινά η αντίσταση του βουλγάρικου λαού. Οι κομμουνιστές δουλεύουν στο στρατό ώστε να δημιουργηθεί Αντιφασιστικό Μέτωπο. Σε δεκάδες πόλεις και χωριά συγκροτήθηκαν παρτιζάνικα τμήματα, ως τα τέλη του 1941 σημειώθηκαν 70 παρτιζάνικες ενέργειες κατά των εχθρικών στρατευμάτων, μέσα σε όλα τα στρατιωτικά τμήματα δημιουργήθηκαν συνωμοτικές οργανώσεις του κόμματος. Συγχρόνως σημειώνονταν κινητοποιήσεις των εργατών ενάντια στην ακρίβεια, την ανεργία, τις απολύσεις, την απλήρωτη δουλειά, τις ανθυγιεινές συνθήκες εργασίας, την καταπάτηση δικαιωμάτων. Σε πολλές επιχειρήσεις που εξυπηρετούσαν τους Γερμανούς η παραγωγή μειώθηκε κατά 50-60%. Υπήρχαν περιπτώσεις που γίνονταν και απεργίες παρά το γεγονός ότι η συγκεκριμένη μορφή πάλης ήταν παράνομη και τιμωρούνταν με βαριές ποινές. Οι αγρότες από την άλλη αρνούνταν να παραδώσουν τα κάρα τους, τα ζώα τους και τα τρόφιμά τους και δεν πλήρωναν φόρους.

   Το κομμουνιστικό κόμμα δεν έβαζε στο πρόγραμμα του Πατριωτικού Μετώπου (ΠΜ) σοσιαλιστικούς στόχους όχι γιατί αρνούνταν τον αγώνα για σοσιαλισμό ή γιατί έβλεπε οποιαδήποτε αντίφαση ανάμεσα στον αγώνα για εθνική ελευθερία, ανεξαρτησία και λαϊκή δημοκρατία, από τη μια και στον αγώνα για την εξάλειψη της κεφαλαιοκρατικής εκμετάλλευσης και για την εγκαθίδρυση του σοσιαλισμού, από την άλλη. Ως κόμμα νέου, λενινιστικού, τύπου το ΕΚΒ (συγχώνευση του ΚΚΒ και του Κόμματος της Εργασίας που ήταν η νόμιμη έκφραση του ΚΚΒ) εκτιμούσε πως μόνον ο σωστός συνδυασμός του αγώνα για λευτεριά και δημοκρατία με τον αγώνα για σοσιαλισμό, πως μόνο ο σωστός τους συνδυασμός με τον αγώνα των λαών με επικεφαλής τη Σοβιετική Ένωση ενάντια στο χιτλεροφασισμό θα οδηγήσει σε πλήρη επιτυχία. Με άλλα λόγια, στρέφοντας τις λαϊκές μάζες, με σημαία το πρόγραμμα του πατριωτικού Μετώπου, στη μάχη ενάντια στο φασισμό και στην ιμπεριαλιστική εξάρτηση, το κόμμα κατεύθυνε το επαναστατικό εργατικό κίνημα μέσα από τον αντιφασιστικό και τον αντιιμπεριαλιστικό αγώνα προς τη μάχη για το σοσιαλισμό. Η δράση του ΠΜ είναι αυτή που τελικά οδηγεί το 1944 σε αντικαπιταλιστική επανάσταση και στη νίκη το βουλγάρικο λαό40.

    Ο ρόλος της εργατικής τάξης ανέβηκε. Τα κομμουνιστικά κόμματα και η εργατική τάξη απέκτησαν πείρα στην αντιφασιστική πάλη. Πολλά από τα κομμουνιστικά κόμματα, αναγνωρίσθηκαν ως ηγέτες της πάλης των εργαζομένων. Από το 1936 ως το 1938 τα κομμουνιστικά κόμματα γνώρισαν μεγάλη οργανωτική ανάπτυξη. Το 1939 στον καπιταλιστικό κόσμο υπήρχαν 1 εκατομμύριο 750 χιλιάδες κομμουνιστές, δηλαδή 2,2 φορές περισσότεροι από ότι την περίοδο του 7ου συνεδρίου41.

    Η Σοβιετική Ένωση απέκτησε τεράστια ακτινοβολία και αυτό δεν μπορεί να αμφισβητηθεί, πέρα από τις κριτικές παρατηρήσεις που μπορεί κάποιος να διατυπώσει για την πορεία της. Η εφαρμογή των αντιφασιστικών μετώπων όχι μόνο έδωσε κύρος στα κομμουνιστικά κόμματα και τα μετέτρεψε σε υπαρκτές πολιτικές οντότητες, αλλά συγχρόνως καθυστέρησε την πορεία των φασιστικών ορδών, ενώ όταν η τακτική με τη στρατηγική συνδέθηκαν διαλεκτικά έφεραν την εργατική τάξη στην εξουσία.

ΣΤ. Ένα βασικό συμπέρασμα για το σήμερα

    Η ιστορία δεν επαναλαμβάνεται και ό,τι βιώνουμε σήμερα (κρίση, άνοδος των νεοναζί κ.ά.) δεν είναι μια πιστή αντιγραφή του παρελθόντος. Όσο αυτό είναι αληθινό, άλλο τόσο είναι αληθινό πως υπάρχουν ιστορικές αναλογίες. Οι όποιες ιστορικές αναλογίες από την άλλη, δεν είναι σωστό να μας οδηγήσουν σε μια μηχανιστική αναπαραγωγή της τακτικής των κομμουνιστών του μεσοπολέμου και σε μια απονευρωμένη πολιτική πρόταση για το σήμερα που υποτίθεται ότι αποτελεί τη δημιουργική εφαρμογή του ΕΜ.

    Όσοι, όμως, αγωνιούμε για το μέλλον του λαϊκού κινήματος, για την πορεία του κομμουνιστικού κινήματος και για την κατάσταση του τόπου που γεννηθήκαμε και ζούμε, δεν μπορούμε με περίσσεια ευκολία να πετάξουμε τις παραδόσεις της ΚΔ. Δεν πρέπει να ξεχνάμε, ξέχωρα από συναισθηματικές φορτίσεις, πως στις γραμμές της ΚΔ βρέθηκαν μερικοί από τους πιο σπουδαίους επαναστάτες του 20ού αιώνα. Κυρίως δεν πρέπει να μας διαφεύγει ότι η τακτική του ΕΜ και των αντιφασιστικών μετώπων είχε απτά αποτελέσματα και πως όσοι επέλεξαν το σεχταριστικό δρόμο της δήθεν επαναστατικής καθαρότητας η ιστορία τους καταδίκασε σε αφάνεια.

Σημειώσεις

1. Λένιν, Άπαντα, Πρόταση στο σχέδιο απόφασης πάνω στην έκθεση της αντιπροσωπείας του ΚΚΡ (μπ) στην Κομμουνιστική Διεθνή, τ. 45, σελ. 131, 1988.

2. Ακαδημία Επιστημών της ΕΣΣΔ, Ιστορία της Τρίτης Διεθνούς, σελ. 169, εκδ. ΣΕ.

3. 3η Διεθνής, Τα Τέσσερα Πρώτα Συνέδρια, Θέσεις, Αποφάσεις, Μανιφέστα, σελ. 270-271, εκδ. Εργατική Πάλη, 2007.

4. Ακαδημία Επιστημών της ΕΣΣΔ, Ιστορία της Τρίτης Διεθνούς, σελ. 174, εκδ. ΣΕ, χ.χ.

5. 3η Διεθνής, Τα Τέσσερα Πρώτα Συνέδρια, Θέσεις, Αποφάσεις, Μανιφέστα, σελ. 395.

6. Ό.π., σελ. 396-397.

7. Για τις απόψεις του Ζινόβιεφ σχετικά με την έννοια της εργατικής κυβέρνησης βλέπε χαρακτηριστικά α) Toward the United Front, Proceedings of the Fourth Congress of the Communist International, 1922, p. 129-130, Haymarket Books, Chicago, IL, 2012 και β) Towards Trade Union Unity, p. 27-28 & p. 109-123, Published for The Communist International by the Communist Party of Great Britain, χ.χ.

8. Απόφαση για το φασισμό, Θέσεις και Αποφάσεις του 5ου συνεδρίου της ΚΔ, Μόσχα από 17 Ιουνίου ως 8 Ιουλίου 1924, Αμβούργο 1924, σ. 121. Αναφέρεται στο Σοβιετικοί ιστορικοί για την ιστορία της ΚΔ, Ο Στάλιν και η Τρίτη Διεθνής, σελ. 98, εκδ. Γλάρος, χ.χ.

9. Βλέπε αναλυτικότερα Ακαδημία Επιστημών της ΕΣΣΔ, Ιστορία της Τρίτης Διεθνούς, σελ. 242-249, εκδ. ΣΕ, χ.χ.

10. Πρόγραμμα και Καταστατικό της Γ΄ ΚΔ, σελ. 60-62, εκδ. Ειρήνη, 1975.

11. Ό.π., σελ. 25-29.

12. Βλέπε αναλυτικότερα Ακαδημία Επιστημών της ΕΣΣΔ, Ιστορία της Τρίτης Διεθνούς, σελ. 327-335, εκδ. ΣΕ, χ.χ.

13. Ακαδημία Επιστημών της ΕΣΣΔ, Ιστορία της Τρίτης Διεθνούς, σελ. 348.

14. 13η Ολομέλεια της ΕΕΚΔ πάνω στην έκθεση του σ. Κουουσίνεν, Ο Φασισμός, ο κίνδυνος του πολέμου και τα καθήκοντα των κομμουνιστικών κομμάτων, παράρτημα Κομμουνιστικής Επιθεώρησης, Γενάρης 1934.

15. Δημητρόφ Γκεόργκι, Ο φασισμός, σελ. 21, εκδ. Πορεία, 1975.

16. Ό.π., σελ. 23.

17. Ό.π., σελ. 43.

18. Ό.π., σελ. 50.

19. Ό.π., σελ. 73.

20. Ό.π., σελ. 80-81.

21. Ό.π., σελ. 90-91.

22. Ό.π., σελ. 132.

23. Ό.π., σελ. 95.

24. Ό.π., σελ. 96.

25. Ό.π., σελ. 104.

26. Απόφαση πάνω στην εισήγηση του σ. Πικ: για τη δράση της Εκτελεστικής Επιτροπής της ΚΔ, σελ. 476-477 στο: Το Κομμουνιστικό Κόμμα 1931-1936, Πέντε Χρόνια Αγώνων, Έκδοση «Ριζοσπάστη», Μάης 1936.

27. Απόφαση πάνω στην εισήγηση του σ. Ντιμιτρόφ: Η επίθεση του φασισμού και τα καθήκοντα της ΚΔ στην πάλη για την ενότητα της εργατικής τάξης ενάντια στο φασισμό, σελ. 491-492 στο Το Κομμουνιστικό Κόμμα 1931-1936, Πέντε Χρόνια Αγώνων, Έκδοση «Ριζοσπάστη», Μάης 1936.

28. Ό.π., σελ. 480.

29. Ό.π., σελ. 481.

30. Ό.π., σελ. 482.

31. Ό.π., σελ. 484.

32. Ό.π., σελ. 481.

33. Ό.π., σελ. 497.

34. Ό.π., σελ. 500-501.

35. Δημητρόφ Γκεόργκι, Ο φασισμός, σελ. 88-96.

36. Ό.π., σελ. 56-58.

37. Ο αναγνώστης πιθανώς θα ήθελε και ορισμένες αναφορές σχετικά με την Ισπανία και την Κίνα. Λόγω της πολυπλοκότητας αυτών των περιπτώσεων και του περιορισμένου χώρου, θα αποφύγουμε την όποια αναφορά.

38. Ακαδημία Επιστημών της ΕΣΣΔ, Παγκόσμια Ιστορία, τ. Θ1-Θ2, σελ. 494, εκδ. Μέλισσα, 1962.

39. Βλέπε αναλυτικότερα Σνίτιλ Ζντένεκ, Η Τσεχοσλοβακία στο δρόμο προς το σοσιαλισμό, Πρακτορείο Όρμπις, 1988.

40. Βλέπε αναλυτικότερα Γκορνένσκι Νικίφορ, Ο αγώνας του βουλγαρικού λαού ενάντια στο φασισμό, εκδ. Σόφια-Πρες, 1976.

41. Ακαδημία Επιστημών της ΕΣΣΔ, Ιστορία της Τρίτης Διεθνούς, σελ. 458.

Αποτέλεσμα εικόνας για Δημητρόφ Ο φασισμός

 

Προσθήκη νέου σχολίου


Κωδικός ασφαλείας
Ανανέωση