αρχική σελίδα πολιτισμός Η προοδευτική ανυπόταχτη Ελλάδα, η Ελλάδα του Αγώνα και της Τέχνης αποχαιρετά τον Άλκη Αλκαίο…

εγγραφή χρήστη



Δημοφιλή

Η προοδευτική ανυπόταχτη Ελλάδα, η Ελλάδα του Αγώνα και της Τέχνης αποχαιρετά τον Άλκη Αλκαίο… PDF Εκτύπωση E-mail
αρθρογραφία - άρθρα για τον πολιτισμό
Συντάχθηκε απο τον/την Από τη Σοφία Αδαμίδου (ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ) και τον Παναγιώτη Φραντζή (ΠΡΙΝ) -αναδημοσίευση-   
Δευτέρα, 17 Δεκεμβρίου 2012 20:40

   Αποτέλεσμα εικόνας για αλκης αλκαιος
   Το «Ελεύθερο Βήμα των Πολιτών της Σκιάθου-www.sispirosi.gr» μαζί με όλο τον προοδευτικό κόσμο της πατρίδας μας αποχαιρετά με οδύνη, αλλά και με παντοτινό θαυμασμό, έναν από τους πιο σημαντικούς δημιουργούς της εποχής μας, τον ποιητή-στιχουργό και αγωνιστή Άλκη Αλκαίο, που έφυγε από κοντά μας πριν λίγες μέρες, στις 10 του Δεκέμβρη 2012.

   Εμείς που μεγαλώσαμε τραγουδώντας μερικούς από τους πιο σημαντικούς σε ποιότητα στίχους, τους οποίους εκείνος έγραψε και που τους μελοποίησαν ορισμένοι από τους πιο άξιους μουσικούς δημιουργούς του καιρού μας, όλοι εμείς νιώθουμε εντονότατα το βάρος της μεγάλης αυτής απώλειας. Μιας απώλειας που έρχεται σε τόσο μαύρους και δίσεχτους καιρούς για τον τόπο μας και την ανθρωπότητα, σε καιρούς που πάνω απ’ όλα έχουν ανάγκη την ποίηση δημιουργών της ποιότητας του Άλκη Αλκαίου, για να ελπίζουν και να αγωνίζονται τον καλόν αγώνα, τον αγώνα της Λευτεριάς, της Προόδου και του Πολιτισμού…

  Αναδημοσιεύουμε σήμερα από τον προοδευτικό τύπο της Κυριακής 16 του Δεκέμβρη 2012 δυο άρθρα αφιερωμένα στο μεγάλο δημιουργό και στο αθάνατο έργο του

 

                        Α.

                 ΑΛΚΗΣ ΑΛΚΑΙΟΣ

              Θεράπων της γλώσσας και της ψυχής.

«Έφυγε» στα 63 του χρόνια ένας από τους πιο εμπνευσμένους ποιητές - στιχουργούς της νεότερης γενιάς

Αρνητής του εύκολου, της καθημερινής φθοράς και έκθεσης στα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης, της συναλλαγής και της επιτήδευσης, απόμακρος από τα φώτα της δημοσιότητας o Άλκης Αλκαίος, κατά κόσμο Βαγγέλης Λιάρος, στράφηκε προς το σκοτάδι την περασμένη Δευτέρα, σε ηλικία 63 χρόνων. Άνθρωπος καλλιεργημένος και ευαίσθητος, που διακρινόταν για το ταλέντο αλλά και τη μεγάλη του ευγένεια, υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους στιχουργούς των τελευταίων χρόνων στο ελληνικό τραγούδι, καταφέρνοντας να τυλίξει τη δημιουργική ζωή του - έως την τελευταία στιγμή - με τα πολύτιμα νήματα της ποίησής του. Με όλες τις δυσκολίες της ζωής επέμενε να μεταπλάθει όνειρα, αγωνίες, σε στίχους, μετρώντας - σμιλεμένα με το πηγαίο ταλέντο του και την ανεξάντλητη ευαισθησία του - περισσότερα από 150 τραγούδια.

«Μανουέλ Ντουάρντε απ' το Πράσινο Ακρωτήρι

ίσως ποτέ και να μη δω το πρόσωπό σου

ωστόσο αν κρίνω απ' το αιμάτινο γραφτό σου

θα πρέπει να 'ναι γιομάτο από λιοπύρι.


Ελμπέρτο Κόμπος Παναμέζε αδελφέ μου

ίσως ποτέ να μην ακούσω τη φωνή σου

ωστόσο ασίγαστη θε να 'ναι σαν τη γη σου/

αν κρίνω απ' τα μηνύματα του ανέμου.

Ναΐμ  Ασχάμπ απ' τις όχθες του Ιορδάνη

ίσως ποτέ και να μη σφίξουμε το χέρι

ωστόσο δίπλα μου αγρυπνάει το ίδιο αστέρι

που δίπλα σου αγρυπνάει κι αυτό μου φτάνει.

Απόψε σμίξαν τις καρδιές μας

σ' έναν έστω στιγμιαίο συντονισμό

ίδιες ελπίδες καθώς μας φώτιζαν το δρόμο

οι σελίδες απ΄ το κομμουνιστικό μας μανιφέστο.»

(«Φλεβάρης 1848». Στίχοι: Αλκης Αλκαίος. Μουσική: Θάνος Μικρούτσικος.  Ερμηνεύει η Μαρία Δημητριάδη.).

   Αυτοί οι στίχοι - δημοσιευμένοι στο «Ριζοσπάστη» στο τέλος της δεκαετίας του '70 στάθηκαν η αφορμή της γνωριμίας του Άλκη Αλκαίου, με τον Θάνο Μικρούτσικο ο οποίος διαβάζοντάς τους τούς μελοποίησε δημιουργώντας το εκπληκτικό αυτό τραγούδι που ερμήνευσε μοναδικά η Μαρία Δημητριάδη. Η γνωριμία του με τον συνθέτη έφερε μία από τις μακροβιότερες και σπουδαιότερες συνεργασίες δημιουργών στο ελληνικό τραγούδι, με δίσκους - ορόσημα, όπως το «Εμπάργκο» (1982) και «Στου αιώνα την παράγκα» (1996).

   Ο Αλκης Αλκαίος, που με την παρουσία του λάμπρυνε τη μουσική σκηνή του τόπου μας, γεννήθηκε κοντά στα ελληνοαλβανικά σύνορα και από πολύ μικρός «πολιτογραφήθηκε» κάτοικος Πάργας, αφού τον περισσότερο καιρό έμενε εκεί, αγναντεύοντας το απέραντο γαλάζιο και γράφοντας τους υπέροχους στίχους των τραγουδιών του, έχοντας σαν «δάσκαλό του» την ποίηση του Κ. Καρυωτάκη.

   Το όνομά του το πήρε από το θείο του ΕΛΑΣίτη, που σκοτώθηκε σε ηλικία 23 χρόνων. Ο αδελφός της μητέρας του Ντίνος Ζήκος ήταν Μακρονησιώτης, μέλος του ΚΚΕ του οποίου παρέμεινε ως το τέλος της ζωής του.

   Ο Β. Λιάρος σπουδάζει στη Νομική Σχολή την περίοδο της χούντας και τον Αύγουστο του 1973 συλλαμβάνεται για τη δράση του και κρατείται για μήνες στην Ασφάλεια, πράγμα που επιδεινώνει την επιβαρυμένη του υγεία. Μετά τη μεταπολίτευση γίνεται μέλος του ΚΚΕ στην Οργάνωση των Δικηγόρων.

   Στα Γράμματα εμφανίστηκε το 1967, με την έκδοση ενός μικρού δοκιμίου για τον Κ. Γ. Καρυωτάκη. Το 1983 κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις ΕΤΝΕΜ (ιδρυτής του ήταν ο Θάνος Μικρούτσικος) το βιβλίο του «Εμπάργκο - Ποιήματα», το οποίο περιλαμβάνει και το εμβληματικό ποίημα «Πρωινό τσιγάρο», αφιερωμένο στη μνήμη του πρόωρα χαμένου Μάνου Λοΐζου:

«Άδειοι οι δρόμοι δε φάνηκε ψυχή

και το φεγγάρι μόλις χάθηκε στη Δύση

και γω σε γυρεύω σαν μοιραία λύση

και σαν Ανατολή».

Ζώσα ποίηση δεμένη με τη ζωή και τους αγώνες του λαού

   Οι στίχοι του - ζώσα ποίηση γραμμένη για τη ζωή με τους αγώνες και τις προσδοκίες της, για τον άνθρωπο και τα όνειρά του, για την ομορφιά και για τον έρωτα, ενέπνευσαν τους σημαντικότερους συνθέτες μας, όπως Θάνος Μικρούτσικος, Μάριος Τόκας, Μίλτος Πασχαλίδης, Σωκράτης Μάλαμας, Μπάμπης Στόκας, Λαυρέντης Μαχαιρίτσας, Αλκίνοος Ιωαννίδης, Δημήτρης Ζερβουδάκης, Νότης Μαυρουδής, Δημήτρης Παπαδημητρίου, Βασίλης Παπακωνσταντίνου, Χάρης και Πάνος Κατσιμίχας, Χρήστος Θηβαίος, Φίλιππος Πλιάτσικας, Σταμάτης Μεσημέρης, Χριστόφορος Κροκίδης, Δημήτρης Ψαρράς.

   Εκτός από τις ερμηνείες των τραγουδοποιών χαρακτηριστικές είναι και οι ερμηνείες των Δημήτρη Μητροπάνου, Μαρίας Δημητριάδη, Μανώλη Μητσιά, Χαρούλας Αλεξίου, Γιώργου Νταλάρα, Μελίνας Κανά, Ελευθερίας Αρβανιτάκη, κ.ά.

Ποιος δεν τραγούδησε την Πιρόγα:

«Το καραβάνι τρέχει μες στη σκόνη

και την τρελή σου κυνηγάει σκιά

πώς να ημερέψει ο νους μ΄ ένα σεντόνι

πώς να δεθεί η Μεσόγειος με σχοινιά

αγάπη που σε λέγαμ΄ Αντιγόνη.


Ποια νυχτωδία το φως σου έχει πάρει

και σε ποιο γαλαξία να σε βρω

εδώ είναι Αττική φαιό νταμάρι

κι εγώ ένα πεδίο βολής φτηνό

που ασκούνται βρίζοντας ξένοι φαντάροι»...

    Ακούγοντας ξανά και ξανά τα τραγούδια που έγραψε, διαβάζοντας ξανά τους στίχους του, μπορεί να διακρίνει κανείς ότι και με τα πιο απλά υλικά των στίχων του ο Αλκαίου έκανε τέχνη και μας θυμίζει αυτό που έχει πει ένας άλλος θεράπων της γλώσσας και της ψυχής, ο Γ. Χειμωνάς ότι δηλαδή «ο σκοπός της Τέχνης είναι ένα πράγμα πάρα πολύ συγκεκριμένο. Η Τέχνη είναι για να παίρνει στα χέρια της το ανεκπλήρωτο όραμα του ανθρώπου...

«Πώς η ανάγκη γίνεται ιστορία

πώς η ιστορία γίνεται σιωπή

τι με κοιτάζεις Ρόζα μουδιασμένο

συγχώρα με που δεν καταλαβαίνω

τι λένε τα κομπιούτερς κι οι αριθμοί»...

   «Η Τέχνη είναι για να παίρνει στα χέρια της αυτήν την αθεράπευτη στέρηση του ανθρώπου, να τη δουλεύει και να την επιστρέφει πάλι στους ανθρώπους».

«Το μπάντζο σφίγγανε στα χέρια οι μιγάδες

δέκα ρεπόρτερ καταγράφαν τα συμβάντα

πριν στο χορό τους μας τραβήξουν οι μαινάδες

οι ανεμώνες μας βρεθήκαν μείον σαράντα.


Πού πας χλομός καλέ μου Μιγκέλ

γέμισε ο τόπος κίτρινες τουλίπες

και στην πλατεία Χόρχε ντ΄ Αλβαράδο

περιπολούν δεινόσαυροι και γύπες.


Ο σεισμολόγοι στο Παλάσιο Νασιονάλ

τα βάζανε με τους κρατήρες της Σάντα Άννα

φοράς σομπρέρο κι έχεις πρόσωπο οβάλ

κι ούτε που πρόλαβες να παίξεις στην αλάνα.


Πού πας γυμνός καλέ μου Μιγκέλ

γέμισε ο τόπος με κηλίδες απουσίας

τις τεφροδόχους κλείσαν σε κρυφή σπηλιά

και μας πουλάν ενέσεις ευθυμίας»

    (Στίχοι: Αλκης Αλκαίος. Μουσική: Θάνος Μικρούτσικος. Ερμηνευτές 1.Μαρία Δημητριάδη - 2.Υπόγεια Ρεύματα).

    Η ποίηση έχει την ανάγκη και τη δύναμη να χτυπάει την πόρτα του παρόντος κυοφορώντας πάντα τα σημάδια μελλοντικών εικόνων.

«Όλα ή τίποτα του δρόμου μας το ρίσκο,

κι όλα στο τίποτα θαρρώ τώρα τα βρίσκω.

Μα στη ζωή κάθε στιγμή τέλος κι αρχή,

κάτι θα βρούμε σαν ταξί μεσ΄ τη βροχή.


Μου 'πες να γράψω ένα αιμάτινο τραγούδι

μα ποιο τραγούδι αναπληρώνει τη ζωή;

Περνώ στ΄ αυτί σου ένα κόκκινο λουλούδι

για να σου πει τι λέει του ανέμου η πνοή»

μελοποίησε και τραγούδησε ο Διονύσης Τσακνής με την Ασπασία Στρατηγού.

   Ήταν το 1999, τότε που τρεις σπουδαίοι καλλιτέχνες - απόντες σήμερα και οι τρεις - ένωσαν τη φωνή τους και μας έδωσαν τραγούδια λαϊκά, του κεφιού και της παρέας, σμιλεμένα με το λόγο του Άλκη Αλκαίου, τις νότες του Μάριου Τόκα και την ανόθευτη φωνή του Δημήτρη Μητροπάνου. Ο λόγος για το δίσκο «Εντελβάις», μια δουλειά που δημιουργήθηκε «με πολλή αγάπη», όπως είχε πει ο Δημήτρης Μητροπάνος.

    Τραγούδια με έντονη τη σφραγίδα του ζεϊμπέκικου, όπως το «Κιφ» και το «Σαββατόβραδο», αλλά και άλλων λαϊκών ρυθμών, συνέθεσαν αυτήν την τριμερή, ατμοσφαιρική συνεργασία. Μια συνεργασία, που όπως είχε πει τότε ο Μ. Τόκας «με κάνει να νιώθω άνθρωπος. Όλα τα τραγούδια γράφτηκαν αντικριστά με τον Άλκη Αλκαίο και τον Δημήτρη Μητροπάνο. Πήρα πολλά από τον Άλκη. Ο Μητροπάνος μάς έδωσε την ψυχή του. Του είμαστε ευγνώμονες».

    Ποιητικά σύμβολα γεννημένα στο παρελθόν αναγνωρίζουν καινούρια πάντα μηνύματα. Αδέσμευτα και οικουμενικά τα ποιητικά μηνύματα εξελίσσονται με κάθε ανάγνωση, σε κάθε εποχή, μέσα σε νέες ή διαφορετικές συνθήκες από εκείνες που ενέπνευσαν, που επηρέασαν τους φορείς, τους οραματιστές της ζωής, τους ποιητές των τραγουδιών.

«Όσοι με το Χάρο γίναν φίλοι

με τσιγάρο φεύγουνε στα χείλη

στα τρελά τους όνειρα δοσμένοι

πάντα γελαστοί, πάντα γελαστοί

πάντα γελαστοί και γελασμένοι.».

Αυτός ήταν ο Αλκης Αλκαίος όπως τον γνωρίσαμε μέσα από τους στίχους του. Ας τον αποχαιρετήσουμε με έναν δικό του πάλι στίχο:

«Πάρε τη ζωή στα δυο σου χέρια

τις γροθιές σου χτύπα στα μαχαίρια

θα 'φευγαν τα σύννεφα φαντάσου

αν κουνούσες λίγο τα φτερά σου.


Πουλί σε δέντρο αρχοντικό παλιό τραγούδι λέει

αυτός που όλα τα 'χασε ματώνει μα δεν κλαίει

αν δε φυσήξει ο άνεμος το φύλλο δε σαλεύει

αν δε θυμώσει η θάλασσα το κύμα δε χορεύει».

                     Σοφία Αδαμίδου (Κυριακάτικος ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ, «7 μέρες» 16-12-2012, στη σελ. 3 του ένθετου)

                                                     Σχετική εικόνα

                            Β.

             Εμπάργκο απ’ την ανάποδη

   Ξεχωριστή φυσιογνωμία δημιουργού που έβλεπε πολύ μακριά στο βάθος της εποχής μας, ο Άλκης Αλκαίος (Βαγγέλης Λιάρος) ήταν ο στιχουργός-ποιητής της ήττας που με ήττα δεν μοιάζει.

Δούλεψε εντατικά την τέχνη του σε σκληρό καθεστώς απομόνωσης από την παρακμή δίνοντας τη ζωή του στο λαϊκό πολιτισμό – στην πάλη του εργαζόμενου ανθρώπου να υψωθεί πάνω από τη βαρβαρότητα και την ασημαντότητα.

   Είναι πραγματικά δύσκολο να βρεθούν στίχοι του Άλκη Αλκαίου αισθητά κατώτεροι από τους στίχους στο «Ερωτικό» (Με μια πιρόγα…) ή τη «Ρόζα», τα δύο πιο γνωστά από τα γνωστά τραγούδια που μας έδωσε. Τόση ήταν η δουλειά που είχε μέσα της η δουλειά του. Πολύ διάβασμα και πολλή αγάπη για την ποίηση και τη λογοτεχνία ήδη από τα χρόνια του Γυμνασίου. Πολλά όνειρα και πολλή δίψα για να κερδηθεί ο κόσμος. Μα πάνω απ’ όλα το απόλυτο δόσιμο στη ζωή. Ο Άλκης Αλκαίος γεύτηκε «όλα τα ρόδα και τ’ αγκάθια» με πολιτικό θάρρος. Διέθετε σοβαρή κοινωνική πείρα παρά την αναγκαστική απομόνωση κι εναρμόνιζε τέλεια στο στίχο του την προσωπική εμπειρία με την κοινωνική πραγματικότητα.

  Συνέβαλε έτσι καθοριστικά (αυτός κι ο Κώστας Τριπολίτης) στην ανανέωση του τραγουδιού πολιτικής αναφοράς μετά το ’70 κι έδωσε «πολιτικό βάθος» στο λαϊκό ερωτικό τραγούδι τηρώντας ο ίδιος αδιάλλακτη στάση απέναντι στη βιομηχανία της ελαφρότητας. Τον θαύμασαν, τον αγάπησαν κι έγραψαν για αυτόν, όλοι όσοι συναισθάνονταν το βάρος της υπεράσπισης του λαϊκού πολιτισμού. Απέναντι στην πιο συνηθισμένη παρερμηνεία του, που υμνεί τη λαϊκότητα στους πρωτόγονους κι αυθόρμητους τρόπους εκδήλωσής της, οι καλλιτέχνες της πρωτοπόρας παράταξης, με το έργο τους πάνω απ’ όλα, φέρνουν τον άνθρωπο σε θέση να συλλογιστεί και να εκδηλωθεί πάνω από το πρωτογενές βίωμα. Και καταφέρνουν να το κάνουν αυτό χωρίς να ξεμακραίνουν από τον κόσμο, κάνοντας τέχνη που δεν είναι εύκολη, που θέλει σκέψη και δουλειά για να κατακτηθεί.

   Έχει τέτοια εκφραστική δύναμη ο στίχος του Αλκαίου που ζει τη δική του ζωή πάνω από το τραγούδι και το τραγούδι πασχίζει να τον συγκρατήσει μέσα του. Είναι ένας κώδικας ανοιχτός σε αποκρυπτογράφηση. Δεν είναι δύσκολος, δεν είναι εγκεφαλικός, απαιτεί μόνο τη στοιχειώδη προσπάθεια για να τον ξεκλειδώσεις. Διαπερνά τα πιο γνωστά του ρεφρέν ένας συνθηματικός λυρισμός. Έχουν την πυκνότητα της ποίησης και την ευστοχία των σωστών συνθημάτων.

   «Είμαι περήφανος γιατί πριν από τριάντα χρόνια ανακάλυψα έναν ποιητή που παριστάνει το στιχουργό» έλεγε ο Θάνος Μικρούτσικος στην παρουσίαση του τελευταίου δίσκου που έκανε με τον Αλκαίο. Ένας ποιητής που παρίστανε το στιχουργό και ένας γενναίος άνθρωπος που παρίστανε τον απαισιόδοξο: Αυτός ήταν ο Βαγγέλης Λιάρος που έζησε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του γράφοντας και διαβάζοντας, ελπίζοντας και αμφιβάλλοντας.

    «Πώς να δεθεί η Μεσόγειος με σκοινιά;» Πώς να κλειστεί η αδιάκοπη ροή του κόσμου σ’ ένα κεφάλι; Από την άλλη, ο νεαρός μαθητής της ποίησης από την Πάργα, που σπούδασε Νομικά και θήτευσε στην αντιδικτατορική πάλη, κι ύστερα εντάχθηκε στο ΚΚΕ γύρω στο ’77 για ν’ αποτραβηχτεί μετά το ’89, χωρίς να γίνει ποτέ εμπαθής, κλείστηκε μες στο δωμάτιό του για να μπορέσει να δει, όπως έγραψε η Λένα Παππά, όλο τον κόσμο:

   «το διαμαντένιο αηδόνι του βασιλιά της Κίνας,

σινιάλα από φάρους που σβηστήκαν

και μαγικά τοτέμ απ’ άγνωστες φυλές,

κι εφηβικά κορμιά και καλοκαίρια γαλανά,

θανάτους και φωτιές κι αόρατη ομορφιά».

    «Οι πραγματικοί ποιητές μάς δείχνουν όψεις του μέλλοντός μας. Βλέπουν και εκφράζουν πριν από μας αυτό που θα γίνει συνείδηση κάποια χρόνια μετά» έχει πει πάλι ο Μικρούτσικος μιλώντας για τους στίχους στο «Εμπάργκο» (1982). Εκεί ο Αλκαίος είδε όντως την αιχμαλωσία της γενιάς του, πολύ πριν συντελεστεί. Στο τέλος της ζωής του, παρά την κούραση από την αρρώστια, γράφει αφήνοντας χαραμάδες ελπίδας. Αυτός, που κράτησε μια τόσο απόλυτη στάση απέναντι στα γεγονότα, που επιδίωκε το τέλειο αποτέλεσμα σε όλα, ίσως κάτι να είδε φεύγοντας που εμείς δεν μπορούμε ακόμα να δούμε. Ίσως κάτι ανάποδο απ’ το Εμπάργκο σε μια πορεία. Δικαιολογώντας απολύτως τον ισχυρισμό ότι υπήρξε όντως ποιητής του τραγουδιού της ήττας που με ήττα ακριβώς δεν μοιάζει.

                                                           Παναγιώτης Φραντζής (ΠΡΙΝ,16-12-2012, σελ. 20)