αρχική σελίδα νεολαία Αντιεπιστημονικά μεταφυσικά ιδεολογήματα για τη νεολαία, την κοινωνία και την παιδεία, τα οποία αποκαλύπτουν τη χρεωκοπία του αστικού τρόπου σκέψης. Ένα παλαιότερο μα πάντα επίκαιρο άρθρο, που όταν γράφτηκε, το ...«έφαγε» η λογοκρισία!

εγγραφή χρήστη



Δημοφιλή

Αντιεπιστημονικά μεταφυσικά ιδεολογήματα για τη νεολαία, την κοινωνία και την παιδεία, τα οποία αποκαλύπτουν τη χρεωκοπία του αστικού τρόπου σκέψης. Ένα παλαιότερο μα πάντα επίκαιρο άρθρο, που όταν γράφτηκε, το ...«έφαγε» η λογοκρισία! PDF Εκτύπωση E-mail
αρθρογραφία - άρθρα για τη νεολαία
Συντάχθηκε απο τον/την Νίκος Παπακωνσταντίνου   
Τετάρτη, 08 Φεβρουαρίου 2012 20:54

  

    Ένα παλαιότερο μα πάντα επίκαιρο άρθρο, που το «έφαγε» η λογοκρισία ενός αστού εκδότη-βιβλιέμπορου, γιατί ανέτρεπε τα ιδεολογικά φληναφήματα της αντίδρασης…

 Ο υποφαινόμενος, τακτικός πια συνεργάτης και αρθρογράφος της μαχητικής μας αυτής ηλεκτρονικής-διαδικτυακής έπαλξης, του «Ελεύθερου Βήματος Πολιτών-www.sispirosi.gr», έχει τύχει κατά τη διάρκεια της διαδρομής του να εργαστεί σε διάφορους χώρους, πέραν της εκπαίδευσης. Αυτό στάθηκε για τον ίδιο ένα μεγάλο κοινωνικό και πολιτικό σχολειό, που του έδωσε την ευκαιρία να δει και να ακούσει πολλούς και διάφορους ανθρώπους. πολλές και διάφορες νοοτροπίες, αλλά και να συγκρουστεί ιδεολογικά με όσες απ’ αυτές θεώρησε ότι σπέρνουν την ψευτιά, την απάτη, την αυταπάτη και το σκοταδισμό. 

     Έτσι συνέβη και στα χρόνια 1996-1997, όταν εργάστηκε ως επιμελητής ύλης και διορθωτής της λογοτεχνικής, λαογραφικής και ιστορικής επιθεώρησης «Έλευσις», που έβγαινε στο Βόλο από τις εκδόσεις «Όμηρος», δηλ. από το γνωστό βιβλιοπωλείο που υπήρξε για πάνω από  4 δεκαετίες στο κέντρο της πόλης.

  Αιτία της ρήξης του με τον βιβλιέμπορο-εκδότη αυτού του περιοδικού και της αποχώρησής του απ’ αυτό υπήρξε η στυγνή και εντελώς αιφνιδιαστική λογοκρισία ενός άρθρου που ο γράφων ετοίμασε για δημοσίευση στην «Έλευση». Με το άρθρο αυτό απαντούσε σε δυο άλλα άρθρα, που είχαν δημοσιευτεί σε προηγούμενο τεύχος του περιοδικού, σχετικά με δυο ζητήματα πολύ σημαντικά για τη νεολαία μας: το ζήτημα του περιβόητου και …πολυδιαφημισμένου «χάσματος των γενεών» και το ζήτημα της πλήρους απαξίωσης της ανθρωπιστικής Παιδείας και των αξιών της από το καπιταλιστικό σύστημα στο τέλος του 20ου αιώνα.

   Η απάντηση αυτή δόθηκε από τη σκοπιά του μαχόμενου διαλεκτικού και ιστορικού υλισμού, καθώς γινόταν φανερό ότι οι 2 αρθρογράφοι των παραπάνω κειμένων σκόρπιζαν τη σύγχυση του αστικού μεταφυσικού τρόπου σκέψης και έσπερναν αντιδραστικά αντιεπιστημονικά ιδεολογήματα και πρότυπα, τα οποία δεν είχαν καμιά σχέση με την αλήθεια, την επιστήμη και την κοινωνική πρόοδο. Ο εκδότης, παραβιάζοντας στυγνά κάθε επιστημονική και δημοκρατική δεοντολογία, πέταξε στον κάλαθο των αχρήστων την ανάλυση του γράφοντος (και ως τότε στενού συνεργάτη του στη σύνταξη του περιοδικού), ακριβώς επειδή έκρινε ότι αυτή αποτελούσε γροθιά στο στομάχι όλων εκείνων που διαδίδουν από τα έντυπα τη σαβούρα των αντιδραστικών ιδεών, με τις οποίες το εκμεταλλευτικό σύστημα δηλητηριάζει τη συνείδηση των μαζών και δεν αφήνει την εργατική τάξη, το λαό και τη νεολαία μας να σκεφτούν με αποκλειστικό γνώμονα την πραγματικότητα και το δικό τους συμφέρον.

  Γνήσια ταξική, από τη σκοπιά του εργαζόμενου λαού μας η ανάλυση του γράφοντος και γνήσια ταξική από τη σκοπιά του αντιπάλου η λογοκρισία του εκδότη-βιβλιέμπορου, που απέδειξε ότι τα προσωπεία γίνονται κομμάτια και θρύψαλα, όταν θίγονται τα «ιερά και τα όσια» του σάπιου κόσμου της εκμετάλλευσης ανθρώπου από άνθρωπο.

  Κρίνοντας ότι -παρά τις όποιες τυχόν ελλείψεις ή αδυναμίες της- εκείνη η ανάλυση διατηρεί και σήμερα τη σημασία της και ότι κάτι έχει να πει στον εργαζόμενο και στο νέο που παλεύει να βρει ένα αληθινά προοδευτικό μπούσουλα στην πορεία της ζωής, σας παραθέτω σήμερα το επίμαχο εκείνο άρθρο μου και σας καλώ να σκεφτείτε και εσείς οι ίδιοι πάνω στα ζητήματα που έθετε:

 

Από σωστές επισημάνσεις σε ...λαθεμένα συμπεράσματα

(Μια απάντηση στους κ.κ. Μ. Μηλίγκο και Ν.Θ. Σωτηρίου)

 

   Το περιοδικό «Έλευσις» δίνει την ευκαιρία σε όλους τους φίλους του να εκφράσουν ελεύθερα μέσα από τις σελίδες του οποιαδήποτε άποψη έχουν γύρω από τα μεγάλα προβλήματα της εποχής μας και της κοινωνίας μας. Ζητήματα κορυφαίας σημασίας για το ίδιο το μέλλον της πατρίδας μας, όπως είναι τα προβλήματα της νεολαίας και της Παιδείας, βρίσκονται συνεχώς στο επίκεντρο της προσοχής του περιοδικού μας. Άλλωστε πρόκειται για προβλήματα που με τη μια ή την άλλη μορφή τους είναι ιδιαιτέρως έντονα στις μέρες μας.

  Η κάθε άποψη που εκφράζεται από τους συνεργάτες της «Ελεύσεως» γύρω από τα θέματα αυτά έχει την ιδιαίτερη αξία της, κυρίως γιατί διεγείρει το ενδιαφέρον των αναγνωστών, ερεθίζει δημιουργικά την κριτική τους σκέψη και γίνεται αφορμή γόνιμου προβληματισμού. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για μας που στελεχώνουμε τη συντακτική επιτροπή του περιοδικού και ακόμα περισσότερο για μένα που, από τη θέση του επιμελητή της ύλης, είμαι υποχρεωμένος να μελετήσω με προσοχή όλα τα κείμενα, τα οποία πρόκειται να δημοσιευτούν.

  Είναι ευνόητο, φυσικά, ότι τόσο τα υπόλοιπα μέλη της συντακτικής επιτροπής, όσο και εγώ, δεν είμαστε σε καμιά περίπτωση υποχρεωμένοι να συμφωνούμε με τις απόψεις που εκφράζουν μέσα από το περιοδικό οι αξιότιμοι συνεργάτες μας. Καθένας από μας έχει τις προσωπικές του αντιλήψεις και διατηρεί πάντοτε το δικαίωμα να αντικρούσει, μέσα από τις ίδιες αυτές σελίδες, οποιαδήποτε ιδέα ή ανάλυση των συνεργατών μας, την οποία θεωρεί εσφαλμένη.

 Ασκώντας, λοιπόν, και εγώ αυτό το αναφαίρετο δικαίωμα, θεώρησα ότι δεν πρέπει να αφήσω ασχολίαστες ορισμένες απόψεις που διατύπωσαν στο προηγούμενο τεύχος του περιοδικού μας οι κύριοι Μ. Μηλίγκος και Ν.Θ. Σωτηρίου, στα άρθρα τους για το «χάσμα των γενεών» και την «εκπαιδευτική ακαταστασία» αντίστοιχα.

(Βλ. «Έλευσις» τεύχος 15-16, Αύγουστος 1997: Μ. Μηλίγκος, «Το χάσμα των γενεών» σελίδες, 41-46, και Ν.Θ. Σωτηρίου, «Μήπως έφτασε το τέλος της εκπαιδευτικής διαδικασίας;», σελίδες 52-57).

 Νομίζω και εγώ ότι αυτά τα δύο προβλήματα είναι πράγματι μεγάλα, πολυσύνθετα και έχουν σοβαρές επιπτώσεις όχι μόνο στη ζωή της νεολαίας μας, αλλά και σ’ ολόκληρη την κοινωνία. Γι’ αυτόν ακριβώς το λόγο η ανάλυσή τους πρέπει να φτάνει σε βάθος και να επισημαίνει, όσο είναι δυνατό, τα πραγματικά αίτια που γεννούν, οξύνουν και διαιωνίζουν τα σοβαρά αυτά προβλήματα. Όποιος θέλει να καταπιαστεί στα σοβαρά με την ανάλυση τέτοιων θεμάτων, δεν πρέπει να περιοριστεί μόνο σε επισημάνσεις και, πολύ περισσότερο, πρέπει να αποφύγει τον κίνδυνο είτε της στείρας κινδυνολογίας είτε της ρηχής και ανούσιας ηθικολογίας. Μόνο η βαθιά ανάλυση των αιτίων ενός προβλήματος μπορεί να οδηγήσει στην υπόδειξη τρόπων επίλυσής του.

  Πρέπει εξαρχής να παρατηρήσω ότι και ο κ. Μηλίγκος και ο κ. Σωτηρίου, στις αντίστοιχες αναλύσεις των θεμάτων τους, κάνουν πολλές εύστοχες επισημάνσεις, επιβεβαιωμένες από την ίδια τη σκληρή καθημερινή πραγματικότητα. Θεωρώ όμως ότι τόσο η ανάλυση του ενός, όσο και η αντίστοιχη του άλλου είναι εσφαλμένες στο πιο αποφασιστικό τους σημείο: στη διαλεύκανση των πραγματικών αιτίων τόσο του «χάσματος των γενεών», όσο και της «εκπαιδευτικής ακαταστασίας».

  Ο λόγος για τον οποίο οι αναλύσεις του κ. Μηλίγκου και του κ. Σωτηρίου αποτυγχάνουν στον ορθό εντοπισμό των αιτίων των προαναφερθέντων θεμάτων πρέπει, κατά τη γνώμη μου, να αναζητηθεί στην ίδια την κοσμοθεωρητική αντίληψή τους σχετικά με την κοινωνική πραγματικότητα. Δηλαδή και οι δύο μελετητές, ενώ καταπιάνονται με κοινωνικά προβλήματα, οι ρίζες των οποίων βρίσκονται στη μορφή και λειτουργία του κοινωνικο-πολιτικού συστήματος όπου ζούμε, επιμένουν να αναζητούν τα αίτια αυτών των προβλημάτων έξω από την πραγματική ζωή. Όπως άμεσα και χωρίς περιστροφές δηλώνεται στο άρθρο του κ. Μηλίγκου, και όπως έμμεσα διαφαίνεται στα τελευταία λόγια του κ. Σωτηρίου, οι δυο αυτοί μελετητές αποδίδουν τα αίτια των κοινωνικών προβλημάτων που εξετάζουν-ούτε λίγο ούτε πολύ- στην …απομάκρυνση του ανθρώπου από το Θεό, στην έλλειψη χριστιανικής «πνευματικής ζωής», στη μη τήρηση των αρχών του Ευαγγελίου και τα παρόμοια. Πρόκειται για τη γνωστή παμπάλαια μεταφυσική αντίληψη, μέσα από την οποία κάθε θρησκεία (και ιδιαίτερα η χριστιανική) θέλει να ερμηνεύει τον κόσμο. Και ο κ. Μηλίγκος και ο κ. Σωτηρίου είναι, επομένως, συνεπείς εκφραστές αυτής της αντίληψης.

  Πριν από οτιδήποτε άλλο, όμως, πρέπει να σκεφτούμε το εξής: τη στιγμή κατά την οποία η θρησκεία εδώ και τόσες χιλιάδες χρόνια (στα περισσότερα από τα οποία ήταν η μόνη επίσημη, παραδεκτή κοσμοθεωρία) δεν κατόρθωσε να λύσει τα κοινωνικά προβλήματα της ανθρωπότητας, ποια εγγύηση μπορεί να μας δώσει ότι θα το επιτύχει σήμερα; Και ακόμα: πώς μπορεί στα σοβαρά να αναλύσει τη σημερινή καπιταλιστική πραγματικότητα, που διέπεται από αδήριτους  οικονομικούς όρους, ένας δογματικός-μεταφυσικός τρόπος σκέψης, διαμορφωμένος σε μια εποχή κατά την οποία οι σημερινοί κοινωνικοί όροι ήταν απλώς ανύπαρκτοι;

  Τα προβλήματα που απασχολούν την κοινωνία στα τέλη του 20ου αιώνα δεν μπορούν, σε καμιά περίπτωση, να βρουν τη λύση τους, αν επιμένουμε να τα αναλύουμε με βάση τις θεωρητικές αντιλήψεις του …πρώιμου Μεσαίωνα.

  Ο κ. Μηλίγκος στο άρθρο του, συνεπής στις θρησκευτικές του πεποιθήσεις, θεωρεί ότι η αντίθεση αντιλήψεων μεταξύ νεολαίας και ενηλίκων, που σε αρκετές περιπτώσεις δημιουργεί έντονες συγκρούσεις (οι οποίες δίνουν την εντύπωση «αγεφύρωτου χάσματος») είναι «πρόβλημα ηθικό». Πιστεύει ότι οφείλεται στην αποσύνδεση του ανθρώπου από το «Πνεύμα του Θεού» και αναθέτει στη διαδικασία επανασύνδεσης της ανθρωπότητας με αυτό το «Πνεύμα» τη γεφύρωση του «χάσματος των γενεών». Θεωρεί ότι η διαπαιδαγώγηση της νέας γενιάς με τις απόψεις που πρεσβεύει η Εκκλησία, θα διαμορφώσει «υπεύθυνες χριστιανικές πνευματικές προσωπικότητες» που θα ζουν σε αρμονία με τον κόσμο των ενηλίκων. Απονέμει εύσημα στους νέους που αναζητούν το δρόμο τους στις κατευθύνσεις που χαράσσει η Εκκλησία και τους διακρίνει από τα λοιπά …απολωλότα πρόβατα. Συμβουλεύει και τους ενηλίκους να μπουν στο δρόμο του Θεού, να αφήσουν την υποκριτική τους συμπεριφορά και με λίγη «αγάπη» παραπάνω το πρόβλημα οδεύει προς τη λύση του.

  Είναι φανερό απ’ όλα αυτά ότι ο μεταφυσικά σκεπτόμενος αναλυτής δεν έθεσε καθόλου στον εαυτό του τα εξής ερωτήματα:

  -Κάτω από ποιους κοινωνικούς  όρους, μέσα σε ποιο κοινωνικό σύστημα η ανέκαθεν (όπως και ο ίδιος επισημαίνει) υπαρκτή διαφορά αντιλήψεων ανάμεσα στη νεολαία και τους πιο ηλικιωμένους έφτασε να φαντάζει ως «χάσμα» αγεφύρωτο;

  -Πρόκειται πραγματικά για «χάσμα» ή μήπως κάποιες κοινωνικές δυνάμεις θέλουν να το παρουσιάζουν ως τέτοιο για να συσκοτίσουν μια άλλη πραγματικότητα, ίσως ένα άλλο αγεφύρωτο χάσμα μέσα στην κοινωνία;

 -Τι κάνει τους νέους να εξεγείρονται ενάντια στην υπάρχουσα κοινωνία και γιατί αυτή η αντίδραση παίρνει τη μορφή της ρήξης με τον πατέρα, τη μάνα, τους δασκάλους;

 -Με ποια μέσα προσπαθεί η συγκεκριμένη κοινωνία να λύσει το πρόβλημα και σε ποιες κοινωνικές δυνάμεις συμφέρει η λύση του;

 -Πέραν των καλών εκείνων παιδιών που πάνε τακτικά στην εκκλησία, δεν υπάρχουν άλλοι νέοι με αξίες ζωής, με οράματα και ιδανικά, για τα οποία οργανώνονται και παλεύουν χωρίς να καταφεύγουν σε «μηδενιστικές» συμπεριφορές;

 -Αν αλλάξει ριζικά το δοσμένο σήμερα κοινωνικό σύστημα, αν ο κοινωνικός οργανισμός λειτουργήσει πάνω σε εντελώς νέες οικονομικές πολιτικές και πολιτιστικές δομές, μήπως τότε δημιουργούνται οι προϋποθέσεις ώστε η όποια διαφορά αντιλήψεων να μη φτάνει στη ρήξη, στην αδιάλλακτη στάση, στο χάσμα;

 Η απάντηση σ’ αυτά τα κρίσιμα ερωτήματα με βάση πάντοτε την απτή κοινωνική πραγματικότητα νομίζω ότι φωτίζει την ουσία του προβλήματος που εξετάζουμε. Οι διαφορετικές νοοτροπίες και συμπεριφορές μεταξύ νεολαίας και ηλικιωμένων, που διακρίνονται σε όλες τις ιστορικές περιόδους, είναι ένα φαινόμενο απολύτως φυσιολογικό και εξηγήσιμο, αν βεβαίως το αντιμετωπίσουμε με όρους κοινωνικής επιστήμης κι όχι με όρους μεταφυσικής.

 Ο άνθρωπος είναι πάντοτε δημιούργημα της εποχής του. Διαμορφώνει τις ιδέες του για τον κόσμο και την ανάλογη στάση ζωής μέσα στις κοινωνικές, οικονομικές, πολιτικές και πολιτιστικές συνθήκες της κάθε ιστορικής περιόδου. Η κοινωνική πραγματικότητα, όμως, μεταβάλλεται συνεχώς. Η κοινωνία μέσα στην οποία καλείται να ζήσει η νεολαία είναι πάντοτε –στον ένα ή στον άλλο βαθμό- διαφορετική σε σύγκριση μ’ εκείνη όπου διαμόρφωσαν την προσωπικότητά τους και τις αντιλήψεις τους οι πιο ηλικιωμένοι άνθρωποι. Είναι επόμενο, λοιπόν, ο νέος άνθρωπος να αντικρίζει τη ζωή με άλλο μάτι, να έχει απ’ αυτή πολύ διαφορετικές απαιτήσεις, να δίνει προτεραιότητες σε άλλες αξίες και στόχους, σε σύγκριση με τους προγόνους του. Οι ίδιοι οι όροι της κοινωνικής πραγματικότητας όχι απλώς οδηγούν, αλλά επιβάλλουν στους νέους να απορρίψουν πολλές από τις συνήθειες και αντιλήψεις των ενηλίκων και να τις αντικαταστήσουν με νέες, οι οποίες θα ανταποκρίνονται στους καινούργιους όρους της ζωής. Απ’ αυτή την άποψη η τάση των νέων να απορρίψουν ό,τι έχει ξεπεραστεί, όχι μόνο δεν είναι αρνητική, αλλά, αντίθετα, αποτελεί προϋπόθεση της κοινωνικής εξέλιξης και προόδου.

  Αυτή η καινούργια θεώρηση και αξιολόγηση των πραγμάτων από τη νέα γενιά είναι λογικό, σε κάθε ιστορική περίοδο, να προκαλεί την αντίδραση εκείνων των ενηλίκων οι οποίοι, λόγω …κεκτημένης ταχύτητας, εξακολουθούν -στον ένα ή στον άλλο βαθμό- να βλέπουν τον κόσμο μέσα από το πρίσμα της δικής τους νιότης και ν’ αξιολογούν τις νέες τάσεις με τα κριτήρια του παρελθόντος. Ισχύει και στην ανθρώπινη κοινωνία ο φυσικός νόμος της αδράνειας, δημιουργώντας το γνωστό κοινωνικό συντηρητισμό, και γίνεται αιτία προστριβών και συγκρούσεων μεταξύ της παλαιότερης και της νεότερης αντίληψης και μεταξύ των φυσικών φορέων της καθεμιάς.

  Όμως, η μόνη ιστορική περίοδος κατά την οποία έγινε λόγος για κάποιο «αγεφύρωτο χάσμα των γενεών», είναι η σημερινή: η εποχή  κυριαρχίας (αλλά και αγιάτρευτης κρίσης) σε παγκόσμιο επίπεδο του καπιταλιστικού συστήματος.

 Ας  δούμε για λίγο τις εξής παραμέτρους του θέματος: Στους προκαπιταλιστικούς κοινωνικούς σχηματισμούς κυριάρχησε η κλειστή αγροτική και χειροτεχνική οικονομία, στη βάση της οποίας βρισκόταν η εργασία της κάθε οικογένειας ξεχωριστά και η χρήση περιορισμένων και ελάχιστα εξελιγμένων τεχνικών μέσων. Μέσα σ’ εκείνες τις συνθήκες ζωής η εμπειρία των ενηλίκων έπρεπε απαραιτήτως να γίνει αποδεκτή από τους νεότερους. Αν οι εργασίες στο χωράφι δεν γινόταν σωστά, στην κατάλληλη εποχή, αν η τέχνη που εξασκούσε η οικογένεια στο εργαστήρι της δεν λάμβανε υπόψη της τους πατροπαράδοτους κανόνες, την πείρα των παλιών μαστόρων, τότε τα αποτελέσματα ήταν αρνητικά και βέβαια τους ανθρώπους αυτούς τους απειλούσε άμεσα ο φυσικός αφανισμός από την πείνα. Γι’ αυτό το λόγο οι οικογενειακοί δεσμοί ήταν πολύ πιο έντονοι και η αυθεντία των ενηλίκων δύσκολα μπορούσε να αμφισβητηθεί. Οι όροι της ζωής τότε άλλαζαν με πολύ αργούς ρυθμούς, επικρατούσε, επομένως η αντίληψη της στατικότητας των πραγμάτων και των ιδεών. Έτσι, οι διαφοροποιήσεις της νέας γενιάς από τους ενήλικες ήταν πολύ λιγότερες και πολύ μικρότερης έκτασης σε σχέση με την εποχή μας.

  Οι όροι της εποχής μας είναι εντελώς διαφορετικοί. Η μεγάλη βιομηχανική παραγωγή, η ραγδαία τεχνολογική εξέλιξη, οι συνεχώς νέες απαιτήσεις της «αγοράς εργασίας» καθιστούν πολύ γρήγορα ανεπαρκή και ξεπερασμένη τη γνώση της γενιάς του παρελθόντος. Κάνουν την εμπειρία της γενιάς των ενηλίκων να μοιάζει στα μάτια των νέων ξεπερασμένη και άχρηστη για τις νέες συνθήκες της ζωής. Η μισθωτή εργασία των νέων στις μεγάλες βιομηχανικές και εμπορικές επιχειρήσεις γίνεται μέσα σε συνθήκες ολότελα διαφορετικές από εκείνες του οικογενειακού αγροκτήματος ή του πατρικού μικρομάγαζου.

  Πώς, λοιπόν, να εξακολουθήσει ο πατέρας να έχει το πρόσταγμα στη ζωή των παιδιών του; Ούτε η ζωή το επιβάλλει πια, ούτε οι νέοι που είναι σε θέση να εργαστούν, το δέχονται. Αυτό το δεδομένο οδηγεί με πολύ πιο γρήγορους ρυθμούς απ’ ό,τι άλλοτε στην αμφισβήτηση της αυθεντίας των ενηλίκων και στη χαλάρωση των οικογενειακών δεσμών.

  Η ανάπτυξη της βιομηχανίας, του εμπορίου, των υπηρεσιών οδήγησε στη μεγάλη συσσώρευση πληθυσμού στα αστικά κέντρα, επέβαλε στους εργαζόμενους έναν έντονα αγχώδη  τρόπο ζωής, μια αδιάκοπη ένταση των προσπαθειών για την εξασφάλιση των αναγκαίων προϋποθέσεων επιβίωσης.  Αυτός ο τρόπος ζωής δεν αφήνει και πολλά περιθώρια στο νέο άνθρωπο να ζήσει σύμφωνα με τα πατροπαράδοτα πρότυπα της παραδοσιακής αγροτικής κοινωνίας του πατέρα και του παππού του, ούτε φυσικά να υιοθετήσει τις αξίες στις οποίες έδινε προτεραιότητα εκείνη η κοινωνία. Η αντίθεση του σήμερα με το χτες είναι ολοφάνερη.

 Παρ’ όλα  αυτά, όμως, και πάλι οι έντονες «συγκρούσεις των γενεών» (συγκρούσεις που φτάνουν σε αρνητικές επιπτώσεις ή μηδενιστικές συμπεριφορές) δεν μπορούν πλήρως να δικαιολογηθούν, αν δεν αναχθούν στη βαθύτερη ουσία της σημερινής κοινωνικής πραγματικότητας. Εδώ βρίσκεται το «κλειδί του μυστηρίου»: στην ίδια τη λειτουργία και τις επιπτώσεις που επιφέρει στη ζωή της κοινωνίας μας -νέων και ηλικιωμένων- το κυρίαρχο καπιταλιστικό σύστημα.

 Το κοινωνικό αυτό καθεστώς, το οποίο έχει ως βάση του την αποκόμιση του μέγιστου δυνατού κέρδους του εργοδότη από την εκμετάλλευση της υπεραξίας που δημιουργεί η μισθωτή εργασία, είναι από την ίδια του τη φύση εντελώς ανίκανο να γεφυρώνει χάσματα μεταξύ των μελών της κοινωνίας. Κάτι περισσότερο: Διευρύνει ακόμα πιο πολύ τις όποιες υπαρκτές αντιθέσεις και προσπαθεί έντεχνα να προβάλλει ορισμένες από αυτές σε βάρος κάποιων άλλων. Δεν είναι, βλέπετε διόλου συμφέρον για τη διαιώνιση αυτού του συστήματος να λάβει την κυρίαρχη θέση στη σκέψη –και συνεπώς και στη δράση των εργαζομένων μαζών- η ουσιαστικότερη των αντιθέσεων που δημιουργεί ο καπιταλισμός: η ταξική αντίθεση και πάλη ανάμεσα στη μειοψηφία των εκμεταλλευτών, που κατέχουν τα μέσα της παραγωγής και την εξουσία, και στην πλειοψηφία της εργαζόμενης κοινωνίας που, αποστερημένη από την ιδιοκτησία μέσων παραγωγής, υφίσταται την εκμεταλλευτική αυτή εξουσία και τις επιπτώσεις της.

Η νεολαία στις μέρες μας καλείται να επιβιώσει μέσα σ’ αυτό ακριβώς τον κόσμο της εκμετάλλευσης ανθρώπου από άνθρωπο, της «παντοδύναμης ελεύθερης αγοράς» που αγοράζει και πουλά τον εργαζόμενο άνθρωπο σε τιμή ευκαιρίας. Οι νέοι ονειρεύονται μια αξιοπρεπή ανθρώπινη ζωή με βάση τις εκπληκτικές δυνατότητες που παρέχουν τα επιτεύγματα της επιστήμης. Τι τους "παρέχει" αντί γι' αυτό ο σύγχρονος καπιταλισμός ; Οι νέοι ζητούν ουσιαστική μόρφωση και -αντ' αυτής- εισπράττουν μια ρηχή και ανούσια εκπαίδευση, γεμάτη μονομέρεια και ελλείψεις, ανίκανη να τους οδηγήσει στην κατάκτηση της γνώσης και της ζωής. Επιδιώκουν να προσφέρουν τις ικανότητές τους, την εξυπνάδα και τη ζωντάνια τους στην υπηρεσία του κοινωνικού συνόλου, και -σ' απάντηση- η κοινωνία της κρίσης τούς ξεβράζει στο περιθώριο της ανεργίας ή της υποαπασχόλησης, του άγχους και της ανασφάλειας. Ονειρεύονται έναν κόσμο ειρηνικό και δίκαιο, και -αντί γι' αυτό-σέρνονται ως πρόβατα επί σφαγή στα πεδία των μαχών, ώστε να πραγματοποιηθούν οι επιδιώξεις των κυρίαρχων του κόσμου για μοίρασμα και ξαναμοίρασμα των αγορών, των εδαφών και των ανθρώπων. Θέλουν να χαρούν τη ζωή πάνω στον πλανήτη μας και την ίδια στιγμή βλέπουν αυτόν τον πλανήτη κι αυτή τη ζωή να κινδυνεύουν άμεσα από τη ρύπανση και τα πυρηνικά όπλα, από την ασύδοτη κερδοσκοπία του αδηφάγου κεφαλαίου. Η νεολαία επιζητεί ποιότητα ζωής και ανθρώπινες σχέσεις, και εισπράττει τη μιζέρια, την αναξιοπρέπεια, την αναξιοκρατία, το φαρισαϊκό "καθωσπρεπισμό", το συμβιβασμό, την καταπάτηση της ελευθερίας.

Στη θέση της αδελφοσύνης και της συντροφικότητας, ο ταξικός διαχωρισμός, ο ρατσισμός, η ανισοτιμία, ο άκρατος ατομικισμός, στη θέση του πολιτισμού η σαβούρα της υποκουλτούρας· αυτά είναι τα «αγαθά» που μπορεί να "προσφέρει" στους νέους ο καπιταλισμός.

Είναι ή όχι αυτοί οι παράγοντες ικανοί να εξεγείρουν τους νέους; Νομίζω ότι είναι και με το παραπάνω! Πριν, όμως ο νέος άνθρωπος αποκτήσει την εμπειρία, που θα του επιτρέψει να αναζητήσει και να αποδώσει την ευθύνη για όλα αυτά σ' εκείνους που τους ανήκει, η αρχική εντύπωση που του δημιουργείται -εντύπωση εσφαλμένη, βεβαίως- είναι ότι γι' αυτό το χάλι της κοινωνίας ευθύνονται όλοι όσοι έζησαν πριν απ' αυτόν, οι "ενήλικες" -έτσι γενικά κι αόριστα. Βλέπει τους γονείς του, τους τσακισμένους από τον αγώνα για τον επιούσιο, να μην μπορούν να τον βοηθήσουν, και τους θεωρεί ενόχους. Τους βλέπει συμβιβασμένους με όλη αυτή την κατάσταση, με τσακισμένα τα φτερά, χωρίς οράματα, και τον κυριεύει η οργή. Νιώθει πως, τάχα, τον χωρίζει άβυσσος απ' αυτούς.

Πάνω στην απελπισία του, χωρίς να βρίσκει διέξοδο, πολλές φορές καταφεύγει σε ακραίες αντιδράσεις και βανδαλισμούς ή ψάχνει να βρει την αλήθεια εκεί που δεν υπάρχει, στους τεχνητούς εφήμερους "παραδείσους" του αλκοόλ ή των ναρκωτικών, που σύντομα γίνονται θανάσιμη κόλαση. Ντύνεται εξεζητημένα για να ..."ξεχωρίσει", ακούει περίεργες μουσικές -θορύβους μάλλον, παρά ήχους- που του σερβίρουν τα "νεανικά" ραδιοτηλεοπτικά δίκτυα.

Μα τι περισσότερο απ' αυτά ζητά το εκμεταλλευτικό κοινωνικό σύστημα, στο οποίο ζούμε, για να διαιωνίζεται; Ανθρώπους απελπισμένους ζητά, ανθρώπους που δε θα μπορούν  να δουν σε βάθος τα πράγματα, ώστε να μη μπορούν να απειλήσουν την κυρίαρχη τάξη, ανθρώπους αποπροσανατολισμένους, νέους ή ηλικιωμένους, που θα τρώγονται μεταξύ τους, ώστε να μη δημιουργούνται "κίνδυνοι" για τα καπιταλιστικά θησαυροφυλάκια. Πώς, λοιπόν, αυτό το σύστημα και οι κυρίαρχες δυνάμεις του να επιδιώξουν την άμβλυνση ή -πολύ περισσότερο- τη δημιουργική σύνθεση των διαφορών μεταξύ των γενεών; Κάτι τέτοιο τούς είναι εντελώς ασύμφορο. Αυτό το καθεστώς, επομένως, επιδιώκει και να συντηρεί και να διευρύνει το "χάσμα των γενεών".

Αν έτσι αναλύσουμε την κοινωνική πραγματικότητα, είναι ευνόητο ότι θα καταλήξουμε στα ακόλουθα συμπεράσματα σχετικά με το πρόβλημα που εξετάζουμε:

α) Μόνο η εργαζόμενη κοινωνία έχει συμφέρον από την προσέγγιση με την "οργισμένη" νεολαία της. Αυτή η τεράστια κοινωνική πλειοψηφία έχει ανάγκη από τη γόνιμη συνάντηση με τη νεολαία της, ώστε να μπορέσει να διεκδικήσει αυτό που πράγματι της ανήκει, αυτό που ανήκει εξίσου σ' ενήλικες και νέους, δηλαδή μια καλύτερη ζωή σ' έναν ανθρώπινο και ειρηνικό κόσμο.

Γι' αυτό είναι επιβεβλημένο, όσο βεβαίως τους είναι δυνατόν, οι γονείς να πλησιάζουν τα παιδιά τους αφήνοντας στην άκρη τον κοινωνικό συντηρητισμό και τις προκαταλήψεις τους απέναντι στο καινούργιο. Η δύναμη του παραδείγματος, για την οποία έκανε λόγο και ο κ. Μηλίγκος, μπορεί να αποδώσει μόνο εάν οι ενήλικες ξεπεράσουν τις απλές νουθεσίες και γίνουν ενεργοί συμμέτοχοι και συμπαραστάτες στους αγώνες της νέας γενιάς για την παιδεία, τον πολιτισμό, την κοινωνική πρόοδο.

β) Εκτός από τα αδιέξοδα μονοπάτια, στα οποία στρέφει τη νεολαία η κυρίαρχη τάξη πραγμάτων, υπάρχει και ο άλλος δρόμος: ο δρόμος της συνειδητής οργανωμένης προσπάθειας των εργαζομένων για τα ιδανικά της ειρήνης, της κοινωνικής δικαιοσύνης, της αληθινής δημοκρατίας, της αδελφοσύνης των λαών. Γιατί αυτή η ίδια η κοινωνική πραγματικότητα, την οποία πριν αναλύσαμε, γεννά την αδήριτη ανάγκη της ανατροπής της. Σ' αυτό τον όμορφο αγώνα για μια νέα κοινωνία παίρνουν μέρος εκατοντάδες εκατομμύρια άνθρωποι σ' όλο τον κόσμο. Στον αγώνα των λαών για την κοινωνική αλλαγή όλοι οι αγωνιστές δίνουν τη μάχη χωρίς διαχωρισμούς σε νέους ή ηλικιωμένους, μαύρους ή λευκούς, χριστιανούς ή μουσουλμάνους κλπ.  Η κατασταλαγμένη πείρα και η ώριμη σκέψη των ενηλίκων που αγωνίζονται γι' αυτά τα ιδανικά δένεται δημιουργικά με τη φλογερή διάθεση των νεαρών συντρόφων τους. Έτσι, κερδισμένοι βγαίνουν όλοι και οι όποιες φυσιολογικές διαφορές προκύπτουν, αντιμετωπίζονται σε πνεύμα συνεννόησης και καλής διάθεσης, αφού όλους τους ενώνουν οι ίδιες αξίες και επιδιώξεις. Σ' αυτούς τους μεγάλους και δίκαιους αγώνες για τη λευτεριά και τη δικαιοσύνη, ο λαός της πατρίδας μας έδωσε και δίνει τον καλύτερο εαυτό του, ενώ η ελληνική προοδευτική νεολαία στέκεται πάντοτε στην πρωτοπορία τους. Είναι η ίδια αυτή νεολαία που ο κοινωνικός συντηρητισμός τόσες και τόσες φορές τη θεώρησε "χαμένη" και "παραστρατημένη". Ήταν "τα παιδιά που τα έλεγαν αλήτες" αυτά που μπήκαν στην πρώτη γραμμή κι έβαψαν τους δρόμους με το αίμα τους, για να ξημερώσουν καλύτερες μέρες. Είναι τα παιδιά που και σήμερα μπαίνουν στην πρώτη γραμμή, για να ξημερώσουν καλύτερες μέρες. Γιατί γνωρίζουν ότι "το μέλλον δε θα 'ρθει από μονάχο του...".

γ) Μόνο μέσα σε μια κοινωνία όπου θα λειτουργήσουν νέες οικονομικές και πολιτικές δομές, όπου θα λείψει μια για πάντα η εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο (δηλαδή, οι καπιταλιστικές σχέσεις παραγωγής και διανομής των αγαθών), μόνο σε μια τέτοια κοινωνία θα ανοίξει ο δρόμος για την προσέγγιση των ανθρώπων, όλων ανεξαίρετα. Σε μια κοινωνία που θα είναι σε θέση να δώσει στο νέο άνθρωπο το ρόλο ο οποίος του ανήκει, θέτοντάς τον στο κέντρο του ενδιαφέροντός της, εφοδιάζοντάς τον με όλα τα επιτεύγματα της επιστήμης και καθιστώντας τον συνειδητό δημιουργό και αληθινό πρωταγωνιστή του μέλλοντός του, μόνο σε μια τέτοια κοινωνία, από τις διαφορές ενηλίκων και νέων δεν θα προκύπτει καταστροφική ρήξη και σύγκρουση, αλλά μια νέα γόνιμη σύνθεση, σύμφωνα με τις απαιτήσεις του μέλλοντος.

Τελικά, το πρόβλημα του "χάσματος των γενεών" αποδεικνύεται βαθύτατα κοινωνικό και πολιτικό και, ως εκ τούτου, ουδεμία αντιμετώπιση μπορεί να βρει στα ευχολόγια του κ. Μηλίγκου. Λύνεται μόνο μέσα στον κοινωνικό-πολιτικό αγώνα για μια νέα ζωή, ζωή αντάξια του ανθρώπου.

    Εξόχως πολιτικό, όμως, είναι και το πρόβλημα της Παιδείας την οποία παρέχει η σημερινή κοινωνία στη νέα γενιά, δηλαδή το πρόβλημα που αναλύει στο άρθρο του ο κ. Σωτηρίου. Το άρθρο αυτό προχωρεί σε πολύ σωστές και εξαιρετικής αξίας διαπιστώσεις σχετικά με το μέλλον του θεσμού της Παιδείας στη χώρα μας και διεθνώς. Επισημαίνει πολλές και μεγάλες αλήθειες για τα σχέδια και τις επιδιώξεις κάποιων συγκεκριμένων κοινωνικών δυνάμεων, οι οποίες απεργάζονται την πλήρη υποβάθμιση της Παιδείας και την απονεύρωσή της από κάθε υψηλό ανθρωπιστικό στόχο, από κάθε ανώτερο ιδανικό.

Η ανάλυση του θέματος από τον κ. Σωτηρίου τεκμηριώνεται σε πολλά και αδιάσειστα στοιχεία της καυτής σημερινής πραγματικότητας. Πρόκειται για στοιχεία, τα οποία αποκαλύπτουν σε όλο τους το μέγεθος τον πολιτικό χαρακτήρα του σύγχρονου εκπαιδευτικού προβλήματος. Πρόκειται για στοιχεία που δεν αφήνουν κανένα περιθώριο για την εξαγωγή ανυπόστατων μεταφυσικών συμπερασμάτων. Και όμως! Κατά τρόπο αναπάντεχο, ο κ. Σωτηρίου καταλήγει σε τέτοιου είδους συμπεράσματα, έστω και με τη μορφή ερωτημάτων και υπαινιγμών...

Κατά τη γνώμη μου, τα πραγματικά στοιχεία, που παραθέτει ο συγγραφέας, φανερώνουν ότι:

α) Οι κυρίαρχες δυνάμεις του πλανήτη -για τους 850 της διάσκεψης του Νταβός κάνει λόγο ο κ. Σωτηρίου- δηλαδή η τάξη των κεφαλαιοκρατών και οι υπηρέτες της (πολιτικοί και διανοούμενοι της ιθύνουσας τάξης) επιδιώκουν να μετατρέψουν το θεσμό της Παιδείας, από ουσιαστική και ανθρωπιστική προσφορά γνώσης, σε απλή, μηχανιστική και ανούσια, παροχή τεχνικών γνώσεων.

β) Οι κυρίαρχες αυτές δυνάμεις αισθάνονται πλέον απέχθεια προς τις αξίες της ανθρωπιστικής Παιδείας. Φτάνουν μάλιστα να δηλώνουν ανοιχτά, μέσω ορισμένων ιδεολογικών εκφραστών τους, ότι θεωρούν ακόμα και έννοιες όπως η δικαιοσύνη ως λέξεις άνευ αξίας!

γ) Άμεσο αποτέλεσμα αυτών των επιδιώξεων θα είναι να εξασφαλίσει η κεφαλαιοκρατία ένα μισοειδικευμένο φτηνό εργατικό δυναμικό, ικανό να χειρίζεται απλώς τις μηχανές και τους ηλεκτρονικούς υπολογιστές των επιχειρήσεων.

δ)  Απώτερο αποτέλεσμα, που θα επέλθει από την υποβάθμιση και την απονεύρωση της Παιδείας, θα είναι η απόλυτη υποταγή της νέας γενιάς, συνεπώς της αυριανής κοινωνίας, στα κελεύσματα των ισχυρών. Επιδιώκεται, τελικά, η δημιουργία μιας κοινωνίας από άβουλα πιόνια δίχως κριτική σκέψη, δίχως ελεύθερη βούληση. Τα άτομα αυτής της κοινωνίας δεν θα έχουν μεγάλες απαιτήσεις από τη ζωή και, προπάντων, θα στερούνται ΟΡΑΜΑΤΟΣ και ΠΡΟΟΠΤΙΚΗΣ για έναν καλύτερο κόσμο.

Έχει δίκαιο ο κ. Σωτηρίου. Η διαμόρφωση μιας ολοκληρωμένης ανθρώπινης προσωπικότητας απαιτεί την ολόπλευρη μόρφωση του νέου ανθρώπου με όλα τα επιτεύγματα των θετικών και των θεωρητικών επιστημών. Η απαξίωση τέτοιων κλάδων της γνώσης, όπως η φιλοσοφία και η ιστορία, στο όνομα της "μη χρησιμότητάς τους στη σύγχρονη κοινωνία της τεχνολογίας", οδηγεί στην παρεμπόδιση της ανάπτυξης της κριτικής σκέψης στο νέο άνθρωπο. Και ακριβώς όταν ο νέος δεν έχει σχηματίσει μια ολοκληρωμένη εικόνα για την ιστορική πορεία της ανθρωπότητας και της ανθρώπινης σκέψης, είναι φυσικό να μη μπορεί να σκεφτεί σε βάθος για τη ζωή, την κοινωνία, τους στόχους του ανθρώπου μέσα σ' αυτή τη ζωή και τις απαιτήσεις του απ' αυτή την κοινωνία. Κάτι περισσότερο: Όταν ο νέος δεν μπορεί να σκεφτεί σε βάθος για τη ζωή, τότε δεν έχει καθόλου αυξημένες απαιτήσεις απ' αυτήν. Δίνει πίστη στο πανάρχαιο παραμύθι, ότι δήθεν στην κοινωνία του πλούτου και της φτώχειας επικρατούν οι πιο "άξιοι". Εργάζεται πειθαρχικά και χωρίς πολλές αντιρρήσεις γι' αυτούς τους  "άξιους" αφεντάδες του, όταν βέβαια "του δίνουν" εργασία και με τους όρους που του την δίνουν. Δεν απασχολούν διόλου τη σκέψη του "περίεργες ιδέες", για ισότητα, κοινωνική δικαιοσύνη, αγώνες για κοινωνικά δικαιώματα· ιδέες που, γενικώς, προκαλούν ...αλλεργία στους "άξιους" κυρίαρχους του πλανήτη.

Ένας νέος άνθρωπος με αυτά τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα στη νοοτροπία του, τα οποία προαναφέραμε, θεωρεί ότι ο κόσμος μας στη σημερινή του μορφή είναι αιώνιος. Βρίσκει ότι στον κόσμο αυτό δεν έχουν αξία έννοιες όπως: κοινωνική αλληλεγγύη, συντροφικότητα, ανθρωπιά. Διακρίνεται, επομένως, από ατομικισμό και είναι διατεθειμένος να κάνει οποιονδήποτε συμβιβασμό τού ζητούν, προκειμένου να ανέλθει ένα τόσο δα σκαλάκι στην υπάρχουσα κοινωνική πυραμίδα. Δεν τον ενδιαφέρει διόλου αν, για ν' ανέβει αυτό το σκαλάκι, πάτησε "επί πτωμάτων" ή θυσίασε την αξιοπρέπειά του.

Μήπως, άλλωστε, του δίδαξαν ποτέ τι σημαίνει αξιοπρέπεια;

  Νομίζω πως γίνεται απόλυτα κατανοητό ότι, εάν η κεφαλαιοκρατία καταφέρει να εξασφαλίσει μια τέτοια νεολαία, θα διαιωνίσει πιο εύκολα την κυριαρχία της σε πολύ μεγάλο βάθος χρόνου. Γι' αυτό το λόγο τα σχέδια που εξυφαίνει στο χώρο της Παιδείας, δεν δημιουργούν απλώς εικόνα "ακαταστασίας", όπως γράφει ο κ. Σωτηρίου. Δημιουργούν μια κοινωνία εφιαλτική για τους λαούς του κόσμου, κατασκευάζουν έντεχνα και μεθοδικά την απόλυτη κυριαρχία των "δυνάμεων της αγοράς" επί της εργαζόμενης ανθρωπότητας. Σ' αυτή την κοινωνία το φτηνό -από κάθε άποψη- ανθρώπινο δυναμικό θα έχει αποδεχτεί αδιαμαρτύρητα τη ..."μοίρα" του, δηλαδή την τιμή στην οποία θα το κοστολογούν οι νόμοι της "ελεύθερης αγοράς". Μια κοινωνία του ζόφου...

Να γιατί η εργαζόμενη κοινωνική πλειοψηφία πρέπει να αισθάνεται οργή και αγανάκτηση μπροστά στην προοπτική μιας πλήρως υποβαθμισμένης εκπαίδευσης για τη νέα γενιά της! Να γιατί είναι υποχρεωμένη να επιδιώξει με σκληρούς πολιτικούς αγώνες να μην υλοποιηθούν ποτέ αυτοί οι στόχοι των  ισχυρών! Να γιατί επιβάλλεται να διεκδικήσει μιαν ολόπλευρα αναβαθμισμένη Παιδεία, γεμάτη από ανθρωπιστικές αξίες, Παιδεία σφαιρική και ουσιαστική, που να διαπλάθει ανθρώπους με κριτική σκέψη, με προσωπικότητα. Γιατί μόνο έτσι θα κρατήσει άσβηστη την ελπίδα και την προοπτική ενός καλύτερου μέλλοντος.

Τελικά, μόνον ο συνειδητός αγώνας των λαών για βαθύτατες κοινωνικοπολιτικές αλλαγές, που θα δημιουργούν τις προϋποθέσεις ώστε η Παιδεία να υπηρετεί αποκλειστικά την πρόοδο της εργαζόμενης κοινωνίας -κι όχι τα κέρδη ολίγων εκμεταλλευτών- είναι η μόνη σίγουρη αντιμετώπιση του προβλήματος.

Αντί όμως ο κ. Σωτηρίου να καταλήξει σ' αυτό το συμπέρασμα, στο οποίο αβίαστα οδηγούν τα στοιχεία που ίδιος παραθέτει, τι έρχεται τελικά να μας πει; Ούτε λίγο ούτε πολύ, έρχεται να μας πει ότι όσοι διανοούμενοι δεν αντιστέκονται στο "κύμα της ανελευθερίας" που εξαπολύεται από τους ισχυρούς, το κάνουν διότι ...δεν είναι σωστοί "θεματοφύλακες του ελληνικού πολιτισμού" και των αρχών "του Ευαγγελίου της αγάπης"!! Και απευθυνόμενος προς τις κυβερνήσεις διαμαρτύρεται γιατί ο "δυτικός κόσμος" απαρνιέται "τις αξίες" και "τα ιδανικά-λάβαρα, με τα οποία κινητοποίησε εκατομμύρια ανθρώπους σε σταυροφορίες εναντίον των ολοκληρωτισμών". Διαπράττοντας μάλιστα τη γνωστή, απόλυτα αισχρή ιστορική λαθροχειρία, ο κ. Σωτηρίου έρχεται με περισσό θράσος να βάλει στην ίδια αράδα την κομμουνιστική ιδεολογία, δηλαδή την κατεξοχήν απελευθερωτική και ουμανιστική ιδεολογία, με τα απαίσια σκιάχτρα του φασισμού και του ναζισμού!! Στην ίδια μοίρα, λοιπόν εκείνοι που ιδεολογικοποίησαν και επέβαλαν με τον πιο απαίσιο τρόπο το ρατσισμό και τον ιμπεριαλιστικό πόλεμο, δηλαδή οι φασίστες, μ' εκείνους που έχυσαν εν αφθονία το αίμα τους για να μην επικρατήσει ο ρατσισμός, η κοινωνική βαρβαρότητα, ο πόλεμος, δηλαδή ...με τους κομμουνιστές!!! Στην ίδια λοιπόν μοίρα με τους φασίστες εκείνοι οι πρωτοπόροι που θυσίασαν τα πάντα για τα μέγιστα οράματα και ιδανικά της ανθρωπότητας, για να ξημερώσουν καλύτερες μέρες για όλους τους ανθρώπους...

Συγχαρητήρια για το "κατόρθωμά" σας, κύριε Σωτηρίου...

Σε τέτοια παράλογα συμπεράσματα είναι φυσικό να καταλήγουν όσοι εξακολουθούν να βλέπουν τον κόσμο με τα παραμορφωτικά ματογυάλια της μεταφυσικής. Αυτοί οι στοχαστές δεν μπορούν ποτέ να ξεπεράσουν την απατηλή επιφάνεια και να μπουν στην ουσία των πραγμάτων. Αν ο κ. Σωτηρίου δεν σκεπτόταν μέσα από τα απατηλά μεταφυσικά πρότυπα του κυρίαρχου συστήματος, αν έσκυβε πιο βαθιά στη μελέτη της Ιστορίας, θα διαπίστωνε ποια είναι η αλήθεια για τον περίφημο "δυτικό κόσμο", τα "ιδανικά" και τις "σταυροφορίες" του...

Η περίφημη ...δημοκρατία του "δυτικού κόσμου" είναι απλά και μόνο μια από τις μορφές διακυβέρνησης των καπιταλιστικών χωρών, αρκετά πρόσφορη -ομολογουμένως- για την κυρίαρχη τάξη, για να νομιμοποιεί και να παρουσιάζει ως λαϊκή θέληση την εκμεταλλευτική της εξουσία. Αρκεί βέβαια αυτή η τάξη να μην τα βρίσκει ...σκούρα με τους ...ατίθασους εργαζόμενους, με τους λαούς! Γιατί τότε, η αστική τάξη δεν το 'χει και σπουδαίο να εναλλάξει τη "δυτική δημοκρατία" της με τον πιο μαύρο και άραχλο φασισμό!!!  Ας θυμηθούμε την Ιστορία: Ισπανία 1939-1976, Ελλάδα 1936-1941 και 1967-1974, Ινδονησία 1965 έως σήμερα, Χιλή 1973..., Τουρκία 1980.... Μήπως θυμίζουν κάτι αυτά τα ονόματα και αυτές οι χρονολογίες στον κ. Ν. Θ. Σωτηρίου; Μήπως θυμάται ποιο ρόλο έπαιξαν στα γεγονότα αυτά οι ιμπεριαλιστικές -κι όχι μόνο- δυνάμεις που διακήρυσσαν την "πίστη τους" στη "δυτική δημοκρατία";

Ή μήπως ξεχνά ο κ. Σωτηρίου τη στάση που κρατά η "δυτική δημοκρατία" απέναντι στους καθημερινούς αγώνες των εργαζομένων, όταν αυτοί ξεπερνούν τα "όρια ανοχής" της κεφαλαιοκρατίας, όταν αδυνατεί να τους ελέγξει και να τους υπονομεύσει με "ομαλά δημοκρατικά μέσα"; Όταν οι εργαζόμενοι δεν είναι εύκολο να εξαπατηθούν και να υποχωρήσουν, η "δυτική δημοκρατία" στρέφει εναντίον τους -ευθέως- τα όπλα της συκοφαντίας, της απειλής, της κρατικής καταστολής και της -ολότελα!- "τυφλής" ταξικής Δικαιοσύνης.

Όσο για την περίφημη ελευθερία της  δημοκρατικής εκλογής των κυβερνήσεων, αρκεί να σκεφτούμε μονάχα τούτο: Πόσο ελεύθερα μπορεί να επιλέξει ένας πολίτης, του οποίου την κοινωνική συνείδηση τη διαμορφώνουν στο μεγαλύτερο βαθμό οι ίδιοι οι κυρίαρχοι θεσμοί της εκμεταλλευτικής κοινωνίας; Ποια είναι πχ τα πολιτικά πρότυπα που προβάλλονται συστηματικά από τα "μέσα ενημέρωσης"; Ποιες κοινωνικοπολιτικές απόψεις προπαγανδίζονται έντεχνα και ποιες αποσιωπούνται ή διαστρεβλώνονται μεθοδικότατα;

Αν συνεκτιμήσουμε όλους αυτούς τους παράγοντες, τότε το συμπέρασμα στο οποίο θα καταλήξουμε είναι το εξής; Η "δυτική δημοκρατία" είναι -κατ' ουσίαν- ένα προσωπείο, το οποίο μεταχειρίζεται ο καπιταλισμός στις πιο προηγμένες χώρες του για να συγκαλύπτει και να νομιμοποιεί στη συνείδηση της κοινωνίας την αληθινή του φύση: την αδυσώπητη δικτατορία των κεφαλαιοκρατών πάνω στην εργαζόμενη κοινωνία. Γι' αυτό και οι πιο προηγμένες μορφές της "δυτικής δημοκρατίας" παραμένουν τυπικές και χωρίς ουσιαστικό νόημα για την τεράστια κοινωνική πλειοψηφία.

Αληθινή δημοκρατία θα ήταν μόνο εκείνο το πολίτευμα που θα αντιστοιχούσε σε μια εντελώς διαφορετική κοινωνική δομή, όπου η πραγματική κοινωνική εξουσία, δηλαδή η κυριότητα των μέσων της παραγωγής, θα ανήκε στην εργαζόμενη κοινωνία. Μόνο τότε θα αποκτούσε ουσιαστικό νόημα η δημοκρατία, δηλαδή η πολιτική  εξουσία του λαού.

Βλέπετε, αγαπητέ κύριε Σωτηρίου, ούτε η δημοκρατία είναι κάποια άπιαστη ιδέα που κατοικεί σε μεταφυσικούς κόσμους των ...αιώνιων, ιδεατών και αναλλοίωτων προτύπων! Άλλωστε, τέτοιοι κόσμοι είναι ...απλώς ανύπαρκτοι. Κι αυτό το γνωρίζουν καλύτερα απ' όλους οι ίδιοι οι κεφαλαιοκράτες, άνθρωποι "πρακτικοί" και διόλου ...ρομαντικοί, όπως όλοι μας το ξέρουμε.

Τίθεται λοιπόν το ερώτημα: Γιατί οι πολιτικοί και ιδεολογικοί εκφραστές του "δυτικού κόσμου" ανέμιζαν για τόσα χρόνια τα φλάμπουρα της "ελευθερίας"; Γιατί φωνασκούσαν με ...ιερή αγανάκτηση, ότι έξω από τη ...δυτική τους δημοκρατία κινδυνεύουν τα "ανθρώπινα δικαιώματα", τα "χριστιανικά ιδεώδη" και όλα τα παρόμοια; Γιατί διακήρυσσαν την "πίστη" τους σ' αυτές τις "αιώνιες αξίες" και ξεσήκωναν ολόκληρες "σταυροφορίες για τα ...ύψιστα ιδεώδη του δυτικού κόσμου;

Η απάντηση νομίζω ότι έχει δυο σκέλη:

α) Με τις υποκριτικές τους διακηρύξεις οι καπιταλιστές και οι υπηρέτες τους συγκάλυπταν, για άλλη μια φορά, την πραγματικότητα του δικού τους συστήματος, που πιστεύει έναν μόνο "θεό" και θα τον λατρεύει μέχρι τελικής πτώσεως:  το μέγιστο κέρδος. Τι να έλεγαν, δηλαδή, στους λαούς; Μήπως ότι η περίφημη "ελευθερία" στον καπιταλισμό είναι το "δικαίωμα" των λίγων  να εκμεταλλεύονται τον ιδρώτα των πολλών. Μήπως ότι ...ύψιστο ανθρώπινο δικαίωμα στην κοινωνία τους είναι το ...δικαίωμα της φτώχειας ή και της εξαθλίωσης εκατομμυρίων ανθρώπων, ώστε να γεμίζουν με χρυσάφι οι τσέπες ενός απειροελάχιστου τμήματος του πληθυσμού; Δεν νομίζω να υπάρχει κανένας που να πιστεύει ότι οι καπιταλιστές είναι τόσο μαζοχιστές ή ότι παρουσιάζουν ροπή προς την αυτοκτονία!

β) Οι διακηρύξεις και οι "σταυροφορίες" των σύγχρονων Φαρισαίων γίνονταν όσον καιρό ο "δυτικός δημοκρατικός κόσμος" του καπιταλισμού ένιωθε το έδαφος να τρίζει κάτω από τα πόδια του. Όταν αισθανόταν την απειλή ενός ισχυρού αντίπαλου δέους. Για μια περίοδο εβδομήντα περίπου χρόνων στον 20ο μας αιώνα αυτό το αντίπαλο δέος του καπιταλιστικού κόσμου ήταν ο υπαρκτός σοσιαλισμός, που οικοδομήθηκε στη Σοβιετική Ένωση, στις ανατολικοευρωπαϊκές χώρες, την Κίνα κλπ. Χωρίς να προχωρήσουμε εδώ σε ανάλυση των αιτιών που οδήγησαν στην αντιστροφή της πορείας της σοσιαλιστικής οικοδόμησης και στην παλινόρθωση του άγριου καπιταλισμού, χωρίς να μπούμε στην αποτίμηση των θετικών και των αρνητικών στοιχείων που παρατηρήθηκαν στην εξέλιξη του σοσιαλιστικού κοινωνικού συστήματος, μπορούμε ωστόσο να παραδεχτούμε ένα αδιαμφισβήτητο γεγονός: Αυτό ακριβώς το κοινωνικό σύστημα κλόνισε συθέμελα την αδιατάρακτη παγκόσμια κυριαρχία του καπιταλισμού και έγινε ο μόνιμος βραχνάς των κεφαλαιοκρατών της Δύσης.

Πρώτα-πρώτα ο σοσιαλισμός περιόριζε τους "επιχειρηματικούς ορίζοντες δράσης" του δυτικού κεφαλαίου. Εμπόδιζε τους δυτικούς ιμπεριαλιστές να ασκήσουν το "ιερό δικαίωμα" της εκμετάλλευσης τεράστιων εκτάσεων του πλανήτη. Δεν τους άφηνε πλέον να ξεζουμίζουν τις πλουτοπαραγωγικές πηγές και τους Λαούς των σοσιαλιστικών χωρών. Έγκλημα καθοσιώσεως, κύριε Σωτηρίου!

Έπειτα το σοσιαλιστικό σύστημα για δεκαετίες ολόκληρες, και παρά τα όποια λάθη και παρεκκλίσεις παρουσιάστηκαν, αποτελούσε μια πηγή έμπνευσης και ελπίδας για εκατομμύρια εργαζόμενους στις καπιταλιστικές χώρες. Το διεθνές επαναστατικό εργατικό κίνημα, οι απελευθερωτικοί αγώνες των Λαών έβρισκαν ένα πολύ ισχυρό διεθνές στήριγμα. Αυτό το γεγονός αποτελούσε για τους καπιταλιστές της Δύσης τον καθημερινό εφιάλτη τους. Και ως γνωστόν, όποιος τολμά να θέσει σε αμφισβήτηση, πολύ δε περισσότερο, να θέσει σε κίνδυνο την καπιταλιστική κερδοσκοπική δραστηριότητα, την "ιερή" τους ...ατομική ιδιοκτησία στα μέσα παραγωγής και στην πολιτική εξουσία, γίνεται αυτόματα ο θανάσιμος εχθρός των ''ανθρωπιστών" και "δημοκρατών" της Δύσης. Έτσι, στην προσπάθειά τους να πλήξουν το μεγάλο τους αντίπαλο, οι χώρες της "δυτικής δημοκρατίας" έριξαν εναντίον του όσα όπλα διέθεταν σε όλους τους τομείς (οικονομικό, πολιτικό, στρατιωτικό, ιδεολογικό, ψυχολογικό...) Ακριβώς, λοιπόν, στον τομέα της ιδεολογικής διαπάλης τα βέλη που ρίχτηκαν εναντίον του υπαρκτού σοσιαλισμού είχαν ως αιχμή τους τα "ανθρώπινα δικαιώματα" τις "ανθρωπιστικές-θρησκευτικές αξίες", που δήθεν καταπατούσε ο σοσιαλισμός, και άλλα ηχηρά παρόμοια. Η εξαπάτηση των Λαών της Δύσης, η διαστρέβλωση και η συσκότιση της αλήθειας έλαβε τεράστιες διαστάσεις. Το "κακό προηγούμενο" (έτσι έβλεπαν οι καπιταλιστές, οι πολιτικοί, οι διανοούμενοι και το παπαδαριό της Δύσης το σοσιαλισμό) έπρεπε να συκοφαντηθεί και να αμαυρωθεί ανεπανόρθωτα. Έπρεπε να μείνει -όσο γινόταν πιο μακριά- ο ..."ερυθρός κίνδυνος", μην τυχόν και το ..."μίασμα" προσβάλει τις ...εξόχως "δημοκρατικές, ανθρωπιστικές και θεοφοβούμενες" κοινωνίες της δυτικής "νοικοκυροσύνης"! Γι' αυτό οι όρκοι προς τη ...δημοκρατία  και τον ...ανθρωπισμό πήγαιναν σύννεφο.

Τώρα όμως, στη δεκαετία του 1990, όταν για ένα σωρό αιτίες (οι οποίες βεβαίως και πρέπει να αναλυθούν και να συζητηθούν, αλλά σε μιαν άλλη ευκαιρία) ο καπιταλισμός κατάφερε να πλήξει αποφασιστικά το μεγάλο του αντίπαλο και-προσωρινά- να πισωγυρίσει τον τροχό της Ιστορίας, τώρα που ο δυτικός ιμπεριαλισμός έχει την αίσθηση της απόλυτης κυριαρχίας στον πλανήτη, τι να τα κάνει πια τα ...υψηλά "ιδεώδη" του παρελθόντος του; Τώρα οι θεατρινισμοί των ιμπεριαλιστών έλαβαν τέλος και οι μάσκες έπεσαν! Το καπιταλιστικό σύστημα φανερώνει χωρίς περιστροφές τις αληθινές του επιδιώξεις. Ο "δυτικός κόσμος" δε διστάζει πια να πετάξει στ' αζήτητα οτιδήποτε του είναι άχρηστο για την επίτευξη των αποτρόπαιων στόχων του· αυτών ακριβώς των στόχων που τόσο ξεκάθαρα αφήνει να διαφανούν η ίδια η ανάλυση του κ. Σωτηρίου...

Εδώ βρισκόμαστε πλέον στην εποχή που ο καπιταλισμός έχει απαρνηθεί ή κατασυκοφαντήσει την ίδια τη μεγάλη Γαλλική αστική Επανάσταση του 18ου αιώνα, η οποία σήμανε την αρχή της γενικής ανόδου της αστικής τάξης στην εξουσία, και ο κ. Ν.Θ. Σωτηρίου εξακολουθεί να μας μιλάει για την ..."υπέρτατη θυσία- προσφορά του Σταυρού" που ...προδίδει -τάχα- ο σημερινός "δυτικός κόσμος"!!!

Έχω την εντύπωση ότι -σε τελική ανάλυση- ο κ. Σωτηρίου με το άρθρο του ουσιαστικά ομολογεί ολόκληρο το δραματικό αδιέξοδο του μεταφυσικού τρόπου σκέψης του. Οι πικρές του διαπιστώσεις μού δίνουν την αίσθηση ενός θρήνου. Ο καλοπροαίρετος μεταφυσικός στοχαστής στα τέλη του 20ου αιώνα θρηνεί για τα "ιδανικά" του που χάνονται, για τη "δυτική δημοκρατία" που πρόδωσε τα κάλπικα λάβαρά της! Είναι -όντως- τραγική η θέση του! ...

Αν θέλαμε πάντως να τον παρηγορήσουμε, θα μπορούσαμε να του πούμε ότι -ίσως πολύ σύντομα- ο δυτικός "δημοκρατικός" κόσμος θ' αρχίσει και πάλι ν' ανεμίζει τα "ανθρωπιστικά" του φλάμπουρα:

Όταν οι Λαοί του κόσμου θα αρχίσουν και πάλι να απειλούν την παντοδυναμία του καπιταλισμού.

Βλέπετε, αγαπητέ κύριε Σωτηρίου, η Ιστορία δεν τελείωσε. Ίσως μάλιστα τούτη τη φορά η "Ανατολή" να 'ρθει μέσα στην ίδια τη "Δύση"!!!

Κλείνοντας αυτές τις σκέψεις μου, θα ήθελα να υπογραμμίσω μόνο τούτο: Η κριτική μου στάση έναντι των  κυρίων Μ. Μηλίγκου και Ν.Θ. Σωτηρίου δεν ξεκινά από κανενός είδους προσωπική αντίθεση ούτε στρέφεται προσωπικά εναντίον τους. Οι απόψεις τους μού είναι σεβαστές, όσο κι αν διαφωνώ ριζικά μαζί τους. Η δική μου κριτική στρέφεται εναντίον του μεταφυσικού τρόπου σκέψης, τον οποίο θεωρώ εντελώς ανεπαρκή στην ανάλυση κι αντιμετώπιση των προβλημάτων της εποχής μας. Η μεταφυσική είναι εντελώς ανίκανη ν' ανοίξει δρόμους προς το μέλλον. Ένα μέλλον που, για να είναι καλύτερο, απαιτεί από κάθε σκεπτόμενο άνθρωπο να βλέπει με ρεαλισμό το παρόν και να τίθεται με γνώση και  αποφασιστικότητα, με θάρρος και αυταπάρνηση, στην πρώτη γραμμή του αγώνα για την αλλαγή -επί το βέλτιον- της κοινωνικής πραγματικότητας.

           Νίκος Κ. Παπακωνσταντίνου
 Η αναδημοσίευση του άρθρου έγινε από το βιβλίο μου «Πολιτικά κείμενα 1989-2010».